In de welstandsnota staat vooraf waar de gemeente op let. Zo vind en lees je hem

De nota bepaalt de toets

Heb je voor je verbouwing een omgevingsvergunning nodig, dan beoordeelt de gemeente het uiterlijk aan de hand van de criteria in haar welstandsnota. Zo staat het in artikel 22.29 van de bruidsschat, de landelijke regels die sinds 1 januari 2024 in elk omgevingsplan staan tot de gemeente ze vervangt. Wat welstand precies is en wanneer het geldt, staat in Welstand: wat is het en wanneer geldt het?

Het Rijk legt in zijn stappenplan voor verbouwers uit waar je moet zoeken:

Voor 2024 was de welstandsnota gebaseerd op de Woningwet. Volgens artikel 4.114 van de Invoeringswet Omgevingswet is een nota die toen gold nu een beleidsregel. Voor het deel over het uiterlijk stelt de gemeenteraad die regels vast (artikel 4.19 Omgevingswet).

Waar je hem vindt

Zoek eerst op lokaleregelgeving.overheid.nl, waar gemeenten hun regelgeving publiceren. De nota's van onder meer Delft en Rotterdam staan daar. Zoek op het woord welstandsnota en de naam van je gemeente, en kies de versie die nu geldt. Staat hij daar niet, kijk dan op de website van de gemeente of vraag hem op bij de gemeente.

Let op de datum. Volgens IPLO verwijst de bruidsschat naar de welstandsnota uit de tijd van de Woningwet. Heeft de gemeenteraad de nota daarna aangepast zonder ook het omgevingsplan te wijzigen, dan telt die nieuwe versie bij de toets van je aanvraag niet vanzelf mee. Vraag de gemeente daarom aan welke versie zij jouw plan toetst.

Wordt er een nieuwe nota vastgesteld terwijl je aanvraag loopt, dan kijk je naar de overgangsregels in die nota. Delft toetst een aanvraag die al was ingediend aan de nota die gold op het moment van de aanvraag, tenzij de aanvrager zelf vraagt om de nieuwe.

Zo is een nota opgebouwd

Elke gemeente schrijft haar eigen nota, dus de opbouw verschilt. De welstandsnota van Delft uit 2025 laat goed zien hoe zo'n document werkt. De criteria, niveaus en maten hieronder stonden ook al in de Delftse nota die op 1 januari 2024 gold. Delft beoordeelt elk bouwplan op drie algemene criteria: stedenbouwkundige samenhang, een evenwichtig gevelbeeld, en passende detaillering, materiaal en kleur.

Hoe streng de gemeente toetst, hangt af van de plek. Delft verdeelt de stad op een welstandskaart in drie niveaus, elk met een eigen kleur.

Per niveau staat ook wat welstandsvrij is. In het welstandsluwe gebied zijn in Delft alle verbouwingen aan bestaande gebouwen vrij, behalve langs de hoofdwegen en historische routes die op de kaart zijn gearceerd. In het globale gebied geldt dat alleen voor verbouwingen die niet naar de straat of ander openbaar gebied zijn gekeerd. In het bijzondere gebied is niets welstandsvrij, behalve wat de wet zelf vrijstelt.

Vaste regels voor de dakkapel en de schutting

Voor veelvoorkomende kleine bouwwerken heeft Delft vaste eisen, sneltoetscriteria genoemd. Het zijn eisen aan het uiterlijk bij een vergunningaanvraag; of je een vergunning nodig hebt, volgt uit het omgevingsplan en het Bbl. Ze gelden in het bijzondere en het globale gebied, voor 14 soorten werk, van dakkapellen en schuttingen tot kozijnen, rolluiken en zonnepanelen. Voldoet je plan eraan, dan toetst in de regel een ambtenaar het en hoeft de adviescommissie er niet naar te kijken.

Een dakkapel aan de voorkant of aan een zijkant aan de straat moet in Delft onder meer een plat dak hebben, tenzij er in het bouwblok al dakkapellen met een schuin dak staan. Hij mag gemeten vanaf de voet niet hoger zijn dan 1,75 meter en niet breder dan 70 procent van de breedte van het dakvlak. Staan er in het blok al dakkapellen, dan houd je dezelfde lijn aan de boven- en onderkant aan.

Ook de schutting heeft vaste eisen. Een erfafscheiding in de voortuin, of bij een achtertuin die naar de straat ligt, mag in Delft hooguit 2 meter hoog zijn, als hij boven 1 meter voor minstens 85 procent open is.

Wijk je af van zulke vaste eisen, dan is dat in Delft alleen mogelijk na een positief advies van de Adviescommissie voor Omgevingskwaliteit. Je plan gaat dan dus wel langs de commissie.

Bij grote bouwlocaties kan daarnaast een beeldkwaliteitsplan gelden. In Delft kan de gemeenteraad zo'n plan tijdens de ontwikkeling van een gebied aan de welstandsnota koppelen, zodat het als toetsingskader geldt. Daarna beslist de raad wanneer het gebied terugvalt naar het gewone niveau. Verbouw je in een nieuwe wijk, vraag dan of zo'n plan nog meetelt.

Welke stukken je inlevert

Voor de welstandstoets vraagt de bruidsschat vier soorten stukken (artikel 22.35, onder i). Je levert tekeningen van alle gevels van je bouwwerk, met de gevels van de buren erbij, zodat zichtbaar is hoe het plan in de straat past. Daarnaast principedetails van de delen die het gezicht van het gebouw bepalen.

Verder lever je kleurenfoto's van de bestaande situatie en de huizen eromheen. En je geeft op welke materialen en kleuren je gebruikt, in ieder geval voor de gevels, het voegwerk, de kozijnen, ramen en deuren, balkonhekken, dakgoten, boeidelen en de dakbedekking. Welke tekeningen je verder nodig hebt, staat in Welke tekeningen heb je nodig voor een vergunning?.

Wat de nota niet regelt

Welstand gaat over de verschijning van een bouwwerk en hoe het in de straat past. Hoe groot je mag bouwen en wat er op een plek mag, regelt het omgevingsplan. De nota van Delft zegt het met zoveel woorden: welstand kan een reële verwezenlijking van het bestemmingsplan niet in de weg staan. Het bestemmingsplan is sinds 2024 onderdeel van het omgevingsplan.

Ook voor monumenten is de nota niet het hele verhaal. Bij een rijksmonument toetst de gemeente daarnaast aan het belang van de monumentenzorg. Lees daarvoor Monument verbouwen en, als je huis in een beschermd gebied ligt, Beschermd stads- of dorpsgezicht.

Zoek de nota van je gemeente op en kijk op de kaart in welk gebied je huis ligt. Vind je de kaart niet of is onduidelijk welke versie geldt, bel dan de gemeente voordat je een tekenaar inhuurt. Hoeveel aanvragen voor een dakkapel of uitbouw er in jouw gemeente zijn, zie je bij de cijfers per gemeente.