Aan de straatkant beslist de gemeente
Voor een dakkapel aan de voorkant heb je een omgevingsvergunning nodig, tenzij het omgevingsplan van je gemeente hem vrijstelt. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) stelt in artikel 2.29, onder b alleen een dakkapel vrij in het achterdakvlak of in een zijdakvlak dat niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd. Voor het voordakvlak en een zijdakvlak aan de straat beslist het omgevingsplan van je gemeente.
Zolang je gemeente die regels niet heeft vervangen, staan in het omgevingsplan de regels van de bruidsschat. Daarin mag een dakkapel aan de voorkant alleen zonder vergunning als het gebied welstandsvrij is, de dakkapel aan dezelfde vijf maten voldoet als aan de achterkant en hij past in de andere regels van het omgevingsplan. In de andere gevallen heb je volgens de bruidsschat een omgevingsvergunning nodig.
Voor het technische deel heb je volgens artikel 2.27 Bbl geen vergunning nodig, ook niet aan de voorkant. Het gaat dus alleen om het ruimtelijke deel: past de dakkapel in het omgevingsplan en bij redelijke eisen van welstand.
Voor en achter naast elkaar
| Onderwerp | Achterdakvlak of afgekeerd zijdakvlak | Voordakvlak of zijdakvlak aan de straat |
|---|---|---|
| Regel | Bbl, artikel 2.29, onder b | omgevingsplan, in de bruidsschat artikel 22.27, onder c |
| Zonder vergunning | als de dakkapel aan de vijf maten voldoet | alleen in een welstandsvrij gebied, met de vijf maten en binnen de andere regels van het omgevingsplan |
| Kan de gemeente een vergunning eisen | nee, volgens IPLO gaat de landelijke regel voor; de gemeente kan wel meer vrijstellen | ja, dat regelt het omgevingsplan |
| Welstand vooraf getoetst | nee, alleen achteraf bij een exces | ja, bij een aanvraag, behalve in een welstandsvrij gebied |
| Monument | vergunning nodig in, aan of op een monument | vergunning nodig in, aan, op of bij een monument |
| Rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht | alleen vrij in een achterdakvlak dat niet naar openbaar gebied is gekeerd | vergunning nodig |
De vijf maten zijn: een plat dak, hooguit 1,75 meter hoog gemeten vanaf de voet van de dakkapel, de onderkant meer dan 0,5 meter en minder dan 1 meter boven de dakvoet, de bovenkant meer dan 0,5 meter onder de nok en de zijkanten meer dan 0,5 meter van de zijkanten van het dakvlak. Meer uitleg staat in Dakkapel zonder vergunning.
Wanneer de voorkant toch vrij is
De vrijstelling voor de voorkant staat in de bruidsschat, in artikel 22.27, onder c. Ze geldt ook voor een zijdakvlak aan openbaar toegankelijk gebied. Welstandsvrij betekent hier: het gebied of het gebouw is in het omgevingsplan aangewezen als welstandsvrij. Voor de andere regels van het omgevingsplan geldt volgens IPLO dat de plaatsing in overeenstemming moet zijn met de ruimtelijke regels die de gemeente al heeft.
Gemeenten mogen dit zelf anders regelen. IPLO schrijft:
Na inwerkingtreding van de Omgevingswet kan een gemeente de vergunningvrije mogelijkheden in het omgevingsplan aanpassen.
Heeft je gemeente al een nieuw omgevingsplan met eigen regels voor dakkapellen, dan gelden die. Kijk daarom in het omgevingsplan in het Omgevingsloket, onder Regels op de kaart, of vraag het de gemeente.
Wanneer een zijkant aan de straat ligt
Het Bbl spreekt van een zijdakvlak dat naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd. Dat zijn volgens bijlage I van het Bbl wegen, pleinen, parken, plantsoenen, openbaar vaarwater en ander openbaar gebied dat voor iedereen toegankelijk is. Wegen die alleen bedoeld zijn om percelen te bereiken voor langzaam verkeer, tellen niet mee.
Bij een hoekwoning kan het zijdakvlak naar de straat kijken. IPLO noemt de zijkant van een hoekwoning als voorbeeld. Dan gelden de regels voor de voorkant.
Kijkt een zijdakvlak naar het erf van de buren, dan valt het net als het achterdakvlak onder de vrijstelling van het Bbl. Wel moeten de maten kloppen en mag er geen uitzondering gelden, zoals bij een monument. Twijfel je, vraag de gemeente dan hoe zij jouw dakvlak ziet voordat je een dakkapel bestelt.
Zo toetst de gemeente
Vraag je een vergunning aan, dan toetst de gemeente onder meer op twee punten. Die staan in de bruidsschat in artikel 22.29.
Het eerste is het omgevingsplan. De dakkapel mag niet in strijd zijn met de regels over bouwen in het omgevingsplan, zoals regels over bouwhoogte of bebouwingspercentage. Het bestemmingsplan is sinds 2024 onderdeel van het omgevingsplan.
Het tweede is welstand. Het uiterlijk en de plaatsing mogen niet in strijd zijn met redelijke eisen van welstand, beoordeeld volgens de criteria van de welstandsnota. In een welstandsvrij gebied vervalt die toets. De gemeente mag ook een vergunning geven als het plan niet past bij de welstandsnota, als zij vindt dat dat toch moet.
Past de dakkapel niet in het omgevingsplan, dan kijkt de gemeente volgens het stappenplan van IPLO nog of afwijken mogelijk is.
Wie over welstand gaat
Volgens IPLO is een welstandscommissie onder de Omgevingswet niet meer verplicht. De gemeenteraad stelt de beleidsregels over het uiterlijk van bouwwerken vast. Een bestaande welstandsnota geldt nu als zo'n beleidsregel.
Lees de criteria voor jouw gebied in de welstandsnota, en kijk of er iets staat over dakkapellen of over het dakvlak aan de straat.
Monument of beschermd stadsgezicht
Voor monumenten en rijksbeschermde stads- en dorpsgezichten gelden strengere regels, aan de voorkant en aan de achterkant. Bij een dakkapel in, aan of op een monument geldt de vrijstelling van het Bbl niet (artikel 2.30 Bbl). Ook de vrijstelling uit de bruidsschat geldt dan niet (artikel 22.28 bruidsschat).
De vrijstelling voor de voorkant uit de bruidsschat geldt zelfs niet als de dakkapel bij een monument komt (artikel 22.28, tweede lid). Twijfel je of dat voor jouw huis zo is, vraag het de gemeente. Bij een rijksmonument verander je ook het monument zelf.
Ligt je huis op een locatie met de functie-aanduiding rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht, dan is een dakkapel alleen vrij in een achterdakvlak dat niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd. Aan de voorkant en aan de zijkant heb je daar een vergunning nodig.
Staat die aanduiding nog niet in het omgevingsplan, dan geldt hetzelfde voor een gebied dat het Rijk vóór 2024 al als beschermd stads- of dorpsgezicht had aangewezen (artikel 8.2 Bbl).
Zo pak je het aan
Wil je vooral meer licht aan de voorkant, dan mag een dakraam daar vaak wel zonder vergunning. Het raam mag dan niet uitsteken buiten het dakvlak, en de randen moeten meer dan 0,5 meter van de randen van het dakvlak blijven.
Voor veel gemeenten zie je bij de cijfers per gemeente hoeveel aanvragen voor een dakkapel er zijn. Wordt het een dakkapel aan de straatkant, volg dan deze stappen.