De nok van je dak verhogen kan, als het omgevingsplan de nieuwe hoogte toelaat of als de gemeente een afwijking vergunt. Je hebt er bijna altijd een omgevingsvergunning voor nodig. Een nokverhoging is geen dakkapel: de vrijstellingen voor dakkapellen gelden er niet voor.
De daknok is het hoogste punt van een schuin dak, de dakvoet het laagste punt. Zo staat het in de begrippen van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Bij een nokverhoging gaat het hoogste punt van het dak omhoog, en krijgt de zolder meer stahoogte.
Het IPLO, het Informatiepunt Leefomgeving en kenniscentrum van de overheid, rekent dat tot de dakopbouw.
Onder een dakopbouw wordt onder andere verstaan een geheel nieuwe verdieping op een plat dak, het verhogen van de nok van een schuin dak of het doortrekken van een gevel. Dit begrip is niet gedefinieerd onder de Omgevingswet.
Over een nieuwe verdieping op een plat dak gaat het stuk woning optoppen.
Het verschil met een dakkapel
Een dakkapel en een nokverhoging geven allebei meer ruimte op zolder. Voor de regels is het verschil groot.
| Onderwerp | Dakkapel | Nokverhoging |
|---|---|---|
| Technisch deel | Vergunningvrij, ongeacht de maten (artikel 2.27 lid 2 Bbl) | Valt volgens het IPLO niet onder die vrijstelling, want het is een dakopbouw |
| Ruimtelijk deel | In het achterdakvlak, of een zijdakvlak dat niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd, vergunningvrij als hij aan de maten voldoet (artikel 2.29 Bbl) | Staat niet in de lijst van artikel 2.29. Het omgevingsplan beslist |
| Hoogte | Voor het ruimtelijke deel landelijk vergunningvrij alleen als de bovenkant meer dan 0,5 meter onder de daknok blijft | De nok zelf gaat omhoog |
| Wat verandert | Eén dakvlak krijgt een uitbouw | De hoogte en vorm van het dak |
Het IPLO schrijft dat de vrijstelling voor dakkapellen niet geldt voor een dakopbouw. De regels voor een dakkapel staan in dakkapel zonder vergunning.
Waarom je bijna altijd een vergunning nodig hebt
Bij bouwen toetst de gemeente twee delen: het technische deel aan het Bbl en het ruimtelijke deel aan het omgevingsplan. Elk deel kan vergunningvrij of vergunningplichtig zijn.
Voor het technische deel heb je volgens artikel 2.25 Bbl onder meer een vergunning nodig voor een bouwwerk met een dak dat hoger is dan 5 meter of niet op de grond staat. Bij een bestaand huis kijk je volgens het IPLO naar het deel dat je bouwt, niet naar het hele huis. De grens van 5 meter gaat dan over de hoogte van dat deel boven de grond. Komt het nieuwe dak hoger dan 5 meter boven de grond, dan geldt de vergunningplicht.
Artikel 2.27 Bbl kent een uitzondering voor verbouwen, maar alleen als de draagconstructie, de indeling in brandcompartimenten en de isolatie van de gevel niet wijzigen. Bij een nokverhoging wordt de kapconstructie meestal aangepast of vervangen. Dan wijzigt de draagconstructie en geldt die uitzondering in de regel niet. Twijfel je of dat bij jouw plan zo is, vraag het dan aan de gemeente.
Voor het ruimtelijke deel staat een nokverhoging niet in de landelijke lijst met vergunningvrije bouwwerken. De landelijke regels die sinds 2024 in het tijdelijke deel van elk omgevingsplan staan, de bruidsschat, bevatten volgens het IPLO een vergunningplicht voor bouwen. Je gemeente kan die regels aanpassen en kan in het omgevingsplan ook meer vrijgeven. Kijk dus wat er bij jouw adres geldt.
Het omgevingsplan bepaalt hoe hoog de nok mag
Het omgevingsplan bepaalt hoe hoog je mag bouwen. Het oude bestemmingsplan is sinds 1 januari 2024 onderdeel van het omgevingsplan. Lees in de regels bij je adres de maximale hoogte, en lees ook de begrippen in het plan, zodat je weet wat het plan onder een hoogte verstaat. Volgens het IPLO toetst de gemeente bij het ruimtelijke deel bijvoorbeeld aan de bouwhoogte, het bebouwingspercentage en het uiterlijk van het gebouw. Meer uitleg staat in het omgevingsplan uitgelegd.
Blijft de nieuwe nok binnen de maximale hoogte, dan vraag je meestal toch een vergunning aan. De gemeente toetst dan aan de regels in het plan.
Komt de nieuwe nok hoger dan het plan toestaat, dan heb je een vergunning nodig voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit. De gemeente mag afwijken, maar hoeft dat niet.
Het uiterlijk telt mee
Heeft het omgevingsplan regels over het uiterlijk van gebouwen, dan telt het uiterlijk mee. Het IPLO noemt dat welstand. Hebben die regels uitleg nodig, dan stelt de gemeenteraad beleidsregels vast om ze te beoordelen (artikel 4.19 Omgevingswet). Vóór 2024 heette dat de welstandsnota.
Een nokverhoging verandert de vorm van je dak, ook gezien vanaf de straat. Vraag bij de gemeente of er voor jouw straat of wijk aparte regels zijn. Meer hierover in welstand: wat is het en wanneer geldt het.
Bij een monument, of in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht, gelden er minder vrijstellingen voor het ruimtelijke deel (artikel 2.30 Bbl). Bij een rijksmonument heb je ook een vergunning voor een rijksmonumentenactiviteit nodig (artikel 5.1 Omgevingswet).
Een hoger dak vraagt om een berekening
Een hoger dak verandert de krachten op de muren en de kap. Bij een vergunningaanvraag lever je daarom gegevens aan over de belastingen en de sterkte van de constructie. Bij een verbouwing moet daaruit ook blijken hoe de bestaande constructie is opgebouwd en met welke materialen (artikel 7.7 Omgevingsregeling). Je voegt ook een constructieve berekening toe. Meer daarover staat in wanneer heb je een constructieberekening nodig.
Wil je dat de zolder als verblijfsruimte telt, dan moet die bij verbouwen ten minste 2,1 meter hoog zijn boven de vloer (artikel 5.17 Bbl). Een hogere nok geeft meer ruimte om die hoogte te halen.
Komen er nieuwe ramen in een zijgevel, let dan op de buren. Een raam binnen 2 meter van de erfgrens, met uitzicht op het erf van de buren, mag in de regel alleen met hun toestemming (artikel 5:50 BW).
Welke stukken in de aanvraag horen en hoe lang het duurt, staat in dakopbouw of extra verdieping: vergunning aanvragen. Onze cijfers over aanvragen voor een dakopbouw, landelijk en per gemeente, staan op deze pagina.
De gratis check per adres laat zien welk plan er bij jouw pand geldt en geeft een eerste indicatie of er een verdieping op kan.