Lees eerst waarom de gemeente nee zei
Een weigering moet goed gemotiveerd zijn (artikel 3:46 Algemene wet bestuursrecht, Awb). In het besluit hoort dus te staan welke regel of welk advies de doorslag gaf. Er staat ook in wie bezwaar of beroep kan instellen, binnen welke termijn en bij welk orgaan (artikel 3:45 Awb).
De gemeente mag alleen weigeren op de gronden die de regels haar geven. Bij een gewone verbouwing toetst ze vooral aan drie dingen: het omgevingsplan (artikel 8.0a Besluit kwaliteit leefomgeving, Bkl), redelijke eisen van welstand (artikel 22.29 bruidsschat) en de bouwtechnische eisen van het Besluit bouwwerken leefomgeving (artikel 8.3b Bkl). Bij een rijksmonument telt ook of het werk past bij het belang van de monumentenzorg (artikel 8.80 Bkl).
Vroeg je voor meer dan één activiteit een vergunning aan, dan weigert de gemeente alleen het deel dat niet mag en verleent ze de rest (artikel 5.33a Omgevingswet). Kijk dus goed of je besluit een gedeeltelijke weigering is.
Liet de gemeente je aanvraag buiten behandeling, dan is dat geen weigering. Ze heeft dan niet naar je plan gekeken, omdat er stukken ontbraken (artikel 4:5 Awb). Je dient een nieuwe, complete aanvraag in.
Past niet in het omgevingsplan: de gemeente moet verder kijken
Past je plan niet in het omgevingsplan, dan mag de gemeente niet meteen nee zeggen. De toelichting bij de Invoeringswet Omgevingswet zegt het zo.
Wanneer de activiteit op grond van de binnenplanse beoordelingsregels niet aanvaardbaar is te achten, kan de vergunning op grond van die enkele reden niet worden geweigerd. Het bevoegd gezag moet in dat geval ook nagaan of de vergunning toch kan worden verleend met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.
In gewone taal: de gemeente moet ook bekijken of ze kan afwijken van het omgevingsplan, met een vergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit. Daarvoor heeft ze ruimte, maar geen plicht om ja te zeggen. Staat in je besluit niets over die afweging, noem dat dan in je bezwaar. Hoe zo'n afwijking werkt, lees je in Afwijken van het omgevingsplan.
Afgewezen op welstand
Bij een bouwplan toetst de gemeente ook het uiterlijk. Volgens artikel 22.29 van de bruidsschat, de landelijke regels die sinds 1 januari 2024 in elk omgevingsplan staan tot de gemeente ze vervangt, verleent ze de vergunning alleen als het uiterlijk of de plaatsing niet in strijd is met redelijke eisen van welstand. Ze beoordeelt dat met de criteria uit haar welstandsnota. Heeft je gemeente al eigen welstandsregels in het omgevingsplan gezet, dan gelden die.
Een negatief welstandsadvies is geen eindoordeel. Hetzelfde artikel laat de gemeente toe de vergunning toch te verlenen als zij vindt dat dat moet (artikel 22.29, tweede lid). Ligt je huis in een gebied dat de gemeente welstandsvrij heeft verklaard, dan geldt die toets volgens de bruidsschat helemaal niet. Ook een tijdelijk bouwwerk dat niet aan een seizoen gebonden is, valt erbuiten.
Is er bij een weigering op welstand een welstandsadvies, vraag het dan op als het niet bij het besluit zit. Kijk welk criterium uit de welstandsnota je ontwerp volgens de adviseur niet haalt, bijvoorbeeld over de maat, de vorm, het materiaal of de kleur. Pas je het ontwerp op dat punt aan, dan noem je die verandering in een nieuwe aanvraag. Hoe de toets werkt en wie er adviseert, staat in Welstand.
Bezwaar maken: zo werkt het
Je hebt 6 weken, te rekenen vanaf de dag na de bekendmaking van het besluit (artikel 6:7 Awb en 6:8). Je stuurt het bezwaar naar de gemeente die besloot (artikel 6:4 Awb). Per post is het op tijd als je het voor het einde van de termijn op de post doet en de gemeente het uiterlijk een week na het einde van de termijn ontvangt (artikel 6:9 Awb).
Volgens artikel 6:5 Awb bevat het bezwaarschrift ten minste:
- je naam en adres,
- de datum,
- een omschrijving van het besluit,
- de redenen waarom je het er niet mee eens bent,
- je handtekening.
Stuur ook een kopie van het besluit mee. Heb je nog geen tijd voor een volledige onderbouwing, stuur dan binnen de termijn een kort bezwaar en vraag om tijd om de redenen aan te vullen. De gemeente moet je de kans geven een gebrek te herstellen voordat ze je bezwaar niet-ontvankelijk mag verklaren (artikel 6:6 Awb).
Bezwaar maken is gratis (artikel 7:15 Awb). Voordat de gemeente beslist, mag je je bezwaar mondeling toelichten op een hoorzitting (artikel 7:2 Awb). Wordt het besluit herroepen omdat de gemeente een fout maakte, dan kun je een vergoeding vragen van de kosten die je redelijkerwijs moest maken. Dat verzoek doe je voordat de gemeente op je bezwaar beslist.
De gemeente beslist binnen 6 weken, of binnen 12 als een bezwaarcommissie adviseert. Die termijn begint op de dag nadat de bezwaartermijn is afgelopen, en de gemeente mag hem met hooguit 6 weken verdagen (artikel 7:10 Awb). Meer over het schrijven van een bezwaar lees je in Bezwaar maken tegen een omgevingsvergunning.
Daarna naar de rechter
Blijft de gemeente bij haar weigering, dan kun je binnen 6 weken in beroep bij de rechtbank. Voor beroep betaal je griffierecht (artikel 8:41 Awb). De griffier laat je weten hoeveel het is. Je hebt 4 weken om te betalen, anders verklaart de rechter je beroep in de regel niet-ontvankelijk. Na de uitspraak van de rechtbank is nog hoger beroep mogelijk bij de Raad van State.
Liep je aanvraag via de uitgebreide procedure, met een ontwerpbesluit dat ter inzage lag, dan sla je het bezwaar over. Je gaat binnen 6 weken na de dag waarop het besluit ter inzage is gelegd direct in beroep bij de rechtbank (artikel 7:1 en 6:8 Awb). In het besluit staat of je bezwaar maakt of in beroep gaat. Het verschil lees je in Reguliere en uitgebreide procedure.
Een procedure bij de rechter vraagt kennis van het omgevingsrecht. Een advocaat of een juridisch adviseur met ervaring in omgevingsrecht kan je bezwaar of beroepschrift beoordelen.
Een aangepast plan indienen
Een nieuwe aanvraag kan sneller gaan dan bezwaar. Voor een beslissing op bezwaar heeft de gemeente na afloop van de bezwaartermijn 6 weken, en met een bezwaarcommissie en verdaging tot 18 weken. Op een nieuwe aanvraag beslist ze binnen 8 weken, of 14 na verlenging.
Let dan wel op artikel 4:6 Awb. Na een afwijzing moet je in de nieuwe aanvraag vermelden welke feiten nieuw zijn of welke omstandigheden veranderd zijn. Doe je dat niet, dan mag de gemeente de aanvraag afwijzen met een verwijzing naar het eerdere besluit.
Pas dus precies aan wat de weigering noemde en zet in een begeleidende brief wat je veranderde. Hoe de nieuwe termijn loopt, lees je in Hoe lang duurt een omgevingsvergunning?
Bespreek het aangepaste ontwerp eerst met de gemeente. Volgens IPLO is zo'n vooroverleg vaak verstandig en is er geen vaste vorm voor voorgeschreven. Hoe je het aanpakt, staat in Vooroverleg met de gemeente.
Niet toch gaan bouwen
Een weigering betekent dat je geen vergunning hebt, ook niet zolang je bezwaar loopt. Bouwen zonder vereiste omgevingsvergunning is verboden (artikel 5.1 Omgevingswet) en de gemeente kan daartegen optreden. Wat dan gebeurt, lees je in Gebouwd zonder vergunning: wat nu? Krijg je later wel een vergunning, dan lees je in Hoe lang is een omgevingsvergunning geldig? hoe lang je de tijd hebt om te beginnen.
Hoe vaak jouw gemeente vergunningen verleent en weigert, zie je voor veel gemeenten in de cijfers per gemeente. Begin daarna bij het besluit zelf: bel de gemeente met het besluit erbij en vraag welke aanpassing het verschil maakt.