Dezelfde regels als een warmtepomp
Een airco-buitenunit valt onder dezelfde regels als de buitenunit van een warmtepomp. Het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO), het kenniscentrum van de overheid, behandelt ze samen als installaties voor verwarmen of koelen. Voor het technische deel van het bouwen heb je meestal geen vergunning nodig, zolang de draagconstructie niet verandert (artikel 2.27 Bbl).
Voor het ruimtelijke deel is het de vraag waar de unit komt. Staat hij op de grond, is hij niet hoger dan 1 meter en beslaat hij niet meer dan 2 m², dan is hij vergunningvrij volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), artikel 2.29, onder r. Wat het omgevingsplan zegt, doet er dan niet toe. Hoe je de hoogte meet, staat in Warmtepomp buitenunit: regels voor plaats en geluid.
Aan de gevel: het omgevingsplan beslist
Hangt de unit aan de gevel, dan geldt de landelijke vrijstelling niet. IPLO schrijft dat je dan in het omgevingsplan moet kijken. Zolang je gemeente dat plan niet heeft vernieuwd, staan de regels in de bruidsschat, en daarin is het uitgangspunt dat je een vergunning nodig hebt (artikel 22.26).
Er is een uitweg. De bruidsschat laat een verandering aan een bouwwerk vrij als de bebouwde oppervlakte en het bouwvolume niet groter worden (artikel 22.27, onder i). Onder de oude regels gold een unit die minder dan 0,5 meter uitstak, haaks gemeten op de gevel, als geen uitbreiding. Volgens IPLO komt die maat terug in de meetregel van de bruidsschat. De gemeente bepaalt uiteindelijk of je unit daaronder valt, en ook dan moet hij passen in de andere regels van het omgevingsplan.
Gemeenten maken er ook eigen regels voor. Westland stelde in 2025 beleidsregels voor buitenunits van airco's en warmtepompen vast. Aan de achtergevel mag een unit daar hooguit 75 centimeter uitsteken en niet hoger komen dan de goot of het boeideel. Leidingen die langer zijn dan 1 meter en aan de voorkant lopen, moeten de kleur krijgen van de gevel waar ze tegenaan zitten. Wie zich aan die regels houdt, kan in Westland een vergunning krijgen.
Op het balkon of een plat dak
Een balkon is niet de grond. Een unit op een balkon of op een plat dak valt daarom niet onder de vrijstelling voor een lage unit op de grond. Ook dan kijk je in het omgevingsplan, en onder de bruidsschat is in principe een vergunning nodig.
Voor het geluid telt bij een unit op een balkon, dak of gevel een ander meetpunt. Volgens bijlage XVII van de Omgevingsregeling ligt dat op de perceelgrens, 1,5 meter boven de onderkant van de unit, en niet 1,5 meter boven het maaiveld zoals bij een unit op de grond. Gaat het om de buren in hetzelfde complex, dan wordt gemeten bij hun raam of deur.
Appartement: de VvE en de buren
Staan de woningen op hetzelfde bouwwerkperceel, zoals volgens IPLO in een appartementencomplex, dan mag de unit volgens artikel 4.108 Bbl niet meer dan 40 dB maken bij een raam of deur van de buren die open kan, van hun woon- of slaapkamer. Gaat het om een buurhuis op een eigen perceel, dan geldt de grens op de perceelgrens.
Een appartementseigenaar mag zonder toestemming van de andere eigenaars veranderingen aanbrengen in het deel dat alleen hij gebruikt, als dat geen nadeel geeft voor een ander deel (artikel 5:119 BW). Hij moet de VvE wel meteen laten weten wat hij verandert. Het splitsingsreglement mag hiervan afwijken.
Kijk daarom eerst in de splitsingsakte en het reglement. Daar staat of de gevel en het balkon bij jouw appartement horen of bij de gemeenschappelijke gedeelten, en of er regels zijn voor buitenunits. Meer staat in Verbouwen in een appartement.
Huur je, dan eerst de verhuurder
Voor huurders is het Burgerlijk Wetboek duidelijk over wie beslist:
De huurder is niet bevoegd de inrichting of gedaante van het gehuurde geheel of gedeeltelijk te veranderen dan na schriftelijke toestemming van de verhuurder, tenzij het gaat om veranderingen en toevoegingen die bij het einde van de huur zonder noemenswaardige kosten kunnen worden ongedaan gemaakt en verwijderd.
Kun je de unit, de beugels en de doorvoer door de muur aan het eind van de huur niet zonder noemenswaardige kosten weghalen, dan heb je dus schriftelijke toestemming nodig. Bij een huurwoning moet de verhuurder die binnen 8 weken geven als de verandering de verhuurbaarheid niet schaadt of niet tot waardedaling leidt. Weigert hij, dan kun je de rechter om een machtiging vragen.
Er is één uitzondering in het voordeel van de verhuurder. Voor de buitenkant van een huurwoning mag het huurcontract ten nadele van de huurder van deze regels afwijken (lid 6). Een afspraak in je contract dat je niets aan de gevel hangt, kan dus geldig zijn. Meer staat in Verbouwen als huurder.
Laat een erkend bedrijf hem ophangen
Een airco werkt met koudemiddel. Installeren of onderhouden mag je volgens de Inspectie Leefomgeving en Transport daarom niet zelf. Bedrijven die met koudemiddel werken, hebben een BRL 100-certificaat nodig en hun monteurs een BRL 200-certificaat. Gecertificeerde bedrijven staan in het Centraal Register Techniek. Koop ook nooit zelf koudemiddel online, waarschuwt de inspectie.
IPLO raadt aan bij aankoop te letten op het koudemiddel. Natuurlijke koudemiddelen, zoals propaan, dragen niet of nauwelijks bij aan de opwarming van de aarde. Laat de installateur ook uitrekenen of de unit op de perceelgrens met de buren onder 40 dB blijft (artikel 4.107 Bbl).
Welstand, monument en stadsgezicht
Een unit die vergunningvrij op de grond staat, toetst de gemeente niet vooraf op uiterlijk. Wel mag een vergunningvrij of bestaand bouwwerk volgens artikel 22.7 van de bruidsschat niet in ernstige mate in strijd zijn met redelijke eisen van welstand. IPLO noemt dat een welstandsexces: een buitensporigheid die ook voor niet-deskundigen duidelijk is. De gemeente kan dan met een maatwerkvoorschrift aanpassing eisen (artikel 22.4).
Heb je voor een gevelunit een vergunning nodig, dan toetst de gemeente vooraf of het uiterlijk of de plaatsing in strijd is met redelijke eisen van welstand (artikel 22.29). Ze gebruikt de criteria van de welstandsnota die de gemeente onder de oude Woningwet vaststelde. Onder uiterlijk verstaat IPLO vormgeving, maatvoering, materiaalgebruik en kleurgebruik. In een gebied dat welstandsvrij is aangewezen, vervallen beide toetsen.
Dit is de regeling van de bruidsschat. Heeft je gemeente al eigen welstandsregels in het omgevingsplan gezet, dan gelden die. Een nota die de gemeente na 2024 heeft veranderd, telt volgens IPLO pas als ze ook het omgevingsplan heeft aangepast. Had je gemeente voor 2024 geen welstandsnota, dan kan ze op grond van de bruidsschat niet optreden tegen een exces.
Komt de unit aan of op een monument, dan heb je volgens IPLO altijd een vergunning nodig. Het Bbl laat daar alleen gewoon onderhoud vrij (artikel 2.30), en de vrijstellingen uit de bruidsschat gelden er niet (artikel 22.28). In een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht is ook een lage unit op de grond alleen vrij op het erf achter het huis, als dat erf niet naar de straat of ander openbaar gebied is gekeerd. Zie Monument verbouwen.
Twijfel je na de vergunningcheck, vraag het dan de gemeente voordat de installateur gaten boort. Ga je de gevel ook op een andere manier aanpassen, lees dan Kozijnen of gevel veranderen. Wie ook stroom wil opwekken, vindt de regels voor zonnepanelen.