Op de meeste daken mag het zonder vergunning
Zonnepanelen op een dak leg je meestal zonder omgevingsvergunning. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) stelt ze vrij in artikel 2.29, onder d. Die regel geldt voor panelen voor stroom en voor collectoren van een zonneboiler.
Anders dan bij een dakkapel maakt de kant van het huis niet uit. De vrijstelling geldt voor elk dak: het achterdakvlak, het voordakvlak aan de straat, en ook het dak van een schuur, garage of uitbouw. Er staat geen maximum aantal panelen in de regel.
De gemeente kan dat met het omgevingsplan, het vroegere bestemmingsplan, niet verbieden. Alleen regels tegen ernstige ontsiering blijven gelden; daarover gaat het stuk over welstand verderop. Het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO), het kenniscentrum van de overheid, schrijft het zo:
De mogelijkheid voor het vergunningvrij plaatsen van zonnecollectoren en zonnepanelen op een dak gaat altijd voor op de lokale regels in het omgevingsplan.
Ook voor het technische deel van het bouwen is geen vergunning nodig, ongeacht de afmetingen (artikel 2.27, tweede lid, onder k). Wel moet het dak aan de technische regels van het Bbl blijven voldoen. Het moet de panelen dus kunnen dragen.
Op een schuin dak: plat op het dakvlak
Op een schuin dak gelden drie voorwaarden. De panelen blijven binnen het dakvlak, dus ze steken niet uit over de nok, de goot of de zijkant. Ze liggen in of direct op het dakvlak. En ze hebben dezelfde hellingshoek als het dak.
Een dak van 45 graden krijgt dus panelen van 45 graden. Panelen die op een frame steiler naar de zon worden gezet, vallen buiten de vrijstelling. In-dak-panelen, die de pannen vervangen, liggen in het dakvlak en vallen er wel onder.
Er is nog een voorwaarde voor de techniek eromheen. Vormt de omvormer of het opslagvat van een zonneboiler geen geheel met het paneel, dan moet die installatie binnen staan, bijvoorbeeld op zolder of in de schuur.
Op een plat dak: afstand tot de rand
Op een plat dak mogen de panelen schuin op een frame staan. De afstand tot de zijkanten van het dak moet dan minstens zo groot zijn als de hoogte van de panelen. Een opstelling van 80 centimeter hoog blijft dus minstens 80 centimeter van de dakrand.
Ook hier geldt dat een losse omvormer binnen moet staan. Een andere eis voor een plat dak staat niet in de regel: het gaat alleen om de afstand tot de rand.
| Waar | Zonder vergunning? |
|---|---|
| Schuin dak, voor- of achterkant | ja, binnen het dakvlak, in of direct op het dak, zelfde hellingshoek |
| Plat dak | ja, als de afstand tot de rand minstens de hoogte van de panelen is |
| Op de gevel of in de tuin | regels van het omgevingsplan |
| In, aan of op een monument | nee, vergunning nodig |
| Rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht | alleen op een achterdakvlak dat niet naar openbaar gebied kijkt |
Op de gevel of in de tuin beslist de gemeente
De vrijstelling uit het Bbl geldt alleen voor panelen op een dak. Voor panelen op de grond, bijvoorbeeld op een frame in de tuin, gelden volgens IPLO de regels van het omgevingsplan. Panelen tegen de gevel staan ook niet in artikel 2.29.
Kun je niet aan de regels van het Bbl voldoen, dan heb je volgens IPLO een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit nodig. Zolang je gemeente de regels niet heeft vervangen, staat die vergunningplicht in de bruidsschat, de set rijksregels die sinds 2024 in elk omgevingsplan staat (artikel 22.26).
De gemeente toetst je aanvraag dan aan het omgevingsplan en aan welstand. Volgens de bruidsschat mogen het uiterlijk en de plaatsing van de panelen, op zichzelf en in hun omgeving, niet in strijd zijn met redelijke eisen van welstand (artikel 22.29). Dat beoordeelt de gemeente met de welstandsnota.
Monument of beschermd stadsgezicht
Is je huis een rijksmonument, provinciaal monument of gemeentelijk monument, dan is alleen gewoon onderhoud vergunningvrij (artikel 2.30, eerste lid). Voor zonnepanelen op een monument vraag je dus een vergunning aan. Dat geldt ook voor een voorbeschermd monument, waarvoor de aanwijzing nog loopt.
Bij een rijksmonument heb je ook een vergunning voor het monument zelf nodig, de rijksmonumentenactiviteit. Het Besluit activiteiten leefomgeving laat aan de buitenkant alleen noodzakelijk onderhoud zonder vergunning toe, waarbij detaillering, vorm, materiaal en kleur gelijk blijven (artikel 13.11). Panelen leggen is dat niet.
Ook voor bouwen bij een monument laat artikel 2.30 de vrijstelling voor zonnepanelen weg. Wat precies als bij een monument telt, staat niet in het artikel. Ligt je dak naast of tegen een monument, vraag het dan na bij de gemeente. Meer over de vergunning staat in Monument verbouwen.
In een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht mag je zonnepanelen alleen zonder vergunning leggen op een achterdakvlak dat niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd. Kijkt dat dakvlak uit op een straat, park of openbaar water, of gaat het om het voordakvlak of een zijdakvlak, dan heb je een vergunning nodig. Staat de aanwijzing nog niet in het omgevingsplan, dan geldt hetzelfde voor een gebied dat het Rijk al eerder als beschermd gezicht had aangewezen (artikel 8.2 Bbl).
Vergunningvrije panelen: welstand kijkt alleen achteraf
Vergunningvrije panelen toetst de gemeente niet vooraf op welstand. Het Bbl houdt wel één deur open: regels in het omgevingsplan tegen ernstige ontsiering van het uiterlijk blijven gelden (artikel 2.29, eerste zin). Zolang je gemeente zelf niets heeft geregeld, staat die regel in de bruidsschat, artikel 22.7. Het uiterlijk van een bouwwerk waarvoor geen vergunning nodig is, mag dan niet in ernstige mate in strijd zijn met redelijke eisen van welstand.
Volgens IPLO gaat het om een welstandsexces: buitensporigheden in het uiterlijk die ook voor niet-deskundigen duidelijk zijn. De gemeente beoordeelt het met de criteria van de welstandsnota en kan met een maatwerkvoorschrift aanpassing eisen (bruidsschat, artikel 22.4).
In een gebied of voor een bouwwerk dat welstandsvrij is aangewezen, geldt de regel niet. Had je gemeente voor 2024 geen welstandsnota, dan kan ze volgens IPLO op deze grond niet optreden. De bruidsschat verwijst naar de welstandsnota die de gemeente onder de oude Woningwet vaststelde. Heeft de gemeente haar nota later veranderd, dan telt die nieuwe versie volgens IPLO pas als ze ook het omgevingsplan heeft aangepast. Wat bij jou geldt, staat in het omgevingsplan van je gemeente.
Appartement, huurhuis of illegale aanbouw
De vergunning is niet de enige toestemming die telt. Woon je in een appartement, kijk dan in de splitsingsakte en het reglement van de VvE wie over het dak beslist. Hoort het dak bij de gemeenschappelijke gedeelten, dan leg je het plan voor aan de VvE. Meer staat in Verbouwen in een appartement.
Huur je, dan heb je voor een verandering aan het huis schriftelijke toestemming van de verhuurder nodig, tenzij je die aan het eind van de huur zonder noemenswaardige kosten weer weghaalt. Dat staat in artikel 7:215 van het Burgerlijk Wetboek. Lees ook Verbouwen als huurder.
Is het gebouw waarop de panelen komen zelf zonder de vereiste vergunning gebouwd, dan geldt de vrijstelling niet (artikel 2.22 Bbl). Denk aan een aanbouw die ooit zonder vergunning is neergezet.
Salderen stopt op 1 januari 2027
Los van de vergunning verandert de rekensom. Volgens de Rijksoverheid stopt de salderingsregeling op 1 januari 2027. Tot en met 31 december 2026 mag je zelf opgewekte stroom wegstrepen tegen je verbruik. Daarna krijg je een vergoeding van je energieleverancier voor de stroom die je teruglevert.
Twijfel je na de vergunningcheck nog, bel dan de gemeente. Gaat het om een monument, bespreek het plan dan vooraf met de gemeente voordat je panelen bestelt.
Voor een buitenunit gelden andere regels dan voor panelen. Die staan in Warmtepomp buitenunit: regels voor plaats en geluid en Airco buitenunit ophangen. Wil je ook ramen of de gevel aanpakken, lees dan Kozijnen of gevel veranderen.