Wie een draagmuur doorbreekt of weghaalt, heeft een omgevingsvergunning nodig. Dat volgt uit artikel 2.26 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl): een bouwactiviteit waarbij de draagconstructie verandert, is vergunningplichtig. Dat geldt voor de keuken die je bij de kamer wilt trekken net zo goed als voor een bredere doorgang tussen voor- en achterkamer. Een uitzondering is de doorbraak naar een nieuwe uitbouw die zelf zonder vergunning mag; daarover verderop meer.
Het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO), het kenniscentrum van de overheid, gebruikt precies dit voorbeeld om de regel uit te leggen. Je kijkt bij een verbouwing naar het onderdeel dat verandert:
De weg te halen draagmuur heeft zelf geen dak en dus kijkt u in artikel 2.26 (zonder dak). Omdat het om een draagmuur gaat en dus in ieder geval de draagconstructie verandert, is de bouwactiviteit vergunningplichtig (artikel 2.26, lid 1, onder c, Bbl).
Waarom een melding niet genoeg is
Sinds 1 januari 2024 kent het Bbl naast de vergunning ook een bouwmelding. Die hoort bij de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen. Bij een eenvoudig bouwwerk in gevolgklasse 1, zoals een nieuwe grondgebonden woning, doe je vooraf een bouwmelding en controleert een kwaliteitsborger of de bouw aan het Bbl voldoet. Na afloop doe je een gereedmelding.
Voor jouw draagmuur werkt dat niet. Artikel 2.17 Bbl zegt in het vierde lid dat gevolgklasse 1 niet geldt voor verbouwen, en in het tweede lid dat een monument er nooit onder valt. Het IPLO zet er bij het voorbeeld bij dat verbouw daar nog niet onder valt. Hoe dat stelsel werkt, staat in de Wet kwaliteitsborging voor verbouwers.
Er is wel een andere melding die je kunt tegenkomen: de sloopmelding. Die is verplicht als je bij het slopen asbest verwijdert of als er naar redelijke inschatting meer dan 10 m3 sloopafval vrijkomt (artikel 7.10 Bbl). Je doet hem in de regel minstens 4 weken voor de start. Lees meer in Sloopmelding doen en Asbest verwijderen.
Binnenshuis is het ruimtelijke deel meestal vrij
De Omgevingswet splitst bouwen in twee delen. Het technische deel gaat over veiligheid en constructie en staat in het Bbl. Het ruimtelijke deel gaat over de vraag of het bouwwerk past in het omgevingsplan van de gemeente, waar het oude bestemmingsplan sinds 2024 onderdeel van is. Voor beide delen kan een vergunning nodig zijn.
Voor het ruimtelijke deel is een verbouwing binnen het huis meestal vrij. De bruidsschat, de landelijke regels die sinds 2024 in elk omgevingsplan staan, zegt in artikel 22.27 onder i dat je geen vergunning nodig hebt om een bouwwerk te veranderen als de bebouwde oppervlakte en het bouwvolume niet groter worden. In de toelichting schrijft het Rijk dat de oude voorwaarde over de draagconstructie bewust is geschrapt: die gaat over techniek, niet over ruimtelijke kwaliteit.
Vrij betekent hier niet dat er geen regels gelden. De andere regels van het omgevingsplan blijven van toepassing, en je gemeente kan de bruidsschat in haar eigen omgevingsplan hebben aangepast. Is het huis ooit zonder de vereiste vergunning gebouwd, dan geldt de vrijstelling niet (artikel 22.23). Doe daarom de Vergunningcheck in het Omgevingsloket.
Omdat het ruimtelijke deel vrij is, toetst de gemeente een draagmuur binnenshuis ook niet vooraf aan de welstandsnota. Die toets op het uiterlijk hoort bij de vergunning voor het omgevingsplan (artikel 22.29 bruidsschat). Verandert er ook iets aan de buitenkant, lees dan Welstand: wat is het en wanneer geldt het?
Bij een monument ligt het anders
Is je huis een gemeentelijk, provinciaal of rijksmonument, dan vervalt de vrijstelling uit de bruidsschat (artikel 22.28). Bij een rijksmonument heb je daarnaast een vergunning voor de rijksmonumentenactiviteit nodig. Volgens het IPLO is een inpandige wijziging daarvoor vrij als het onderdeel uit het oogpunt van monumentenzorg geen waarde heeft. Of dat voor jouw muur geldt, vraag je vooraf aan de gemeente, die in de meeste gevallen op de aanvraag beslist. Lees ook Monument verbouwen.
In een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht blijven inpandige wijzigingen wel vrij voor het ruimtelijke deel (artikel 22.28, derde lid). De technische vergunning heb je ook daar nodig. Meer in Beschermd stads- of dorpsgezicht.
Een muur die niet draagt, of een doorbraak naar de uitbouw
Een muur die niets draagt, mag je meestal zonder vergunning weghalen. Artikel 2.27 Bbl stelt een verbouwing vrij zolang de draagconstructie, de indeling in brandcompartimenten en de isolatie van de gevel niet veranderen. Let op dat middelste punt: verandert de indeling in brandcompartimenten, dan is het werk volgens artikel 2.26 wel vergunningplichtig. Zie Brandveiligheid bij een verbouwing.
Bouw je een uitbouw die zelf vergunningvrij is, dan is volgens het IPLO ook de constructieve wijziging die daarbij hoort vergunningvrij. Het IPLO noemt als voorbeeld een doorbraak bij een aanbouw. Ook zonder vergunning moet het werk aan het Bbl voldoen. De regels voor zo'n uitbouw staan in Uitbouw zonder vergunning.
Wat de gemeente bij de aanvraag wil zien
De gemeente wil zien dat de constructie na de verbouwing veilig is. Bij de aanvraag horen daarom tekeningen en berekeningen, met gegevens over de belastingen en de sterkte van de constructie: in de praktijk een berekening van de nieuwe balk of kolom die de last overneemt. Omdat het om een bestaand huis gaat, vraagt de gemeente volgens het IPLO ook gegevens over de opbouw van de bestaande constructie en de toegepaste materialen. Meer in Wanneer heb je een constructieberekening nodig?
De gemeente toetst aan de regels voor verbouw in hoofdstuk 5 van het Bbl. Daar gelden de nieuwbouwregels, maar met het rechtens verkregen niveau als maat (artikelen 5.4 en 5.5): na de verbouwing mag het huis niet onder het niveau zakken dat er vlak daarvoor was toegestaan. Een constructeur rekent dat voor je uit. Hoe je er een vindt, staat in Wanneer schakel je een constructeur in?
De gemeente beslist binnen 8 weken en mag die termijn één keer met hooguit 6 weken verlengen (artikel 16.64 Omgevingswet). Voor de aanvraag betaal je leges. Hoe hoog die zijn, staat in de legesverordening van je gemeente.
De muur die je deelt met de buren
In een rijtjeshuis of twee-onder-een-kap kan de nieuwe stalen balk op de muur tussen jou en de buren komen te liggen. Een scheidsmuur die twee gebouwen van verschillende eigenaars gemeen hebben, is volgens artikel 5:62 BW gemeenschappelijk eigendom en mandelig.
Je mag er volgens artikel 5:67 BW balken, ribben en ankers in aanbrengen tot de helft van de dikte, als je de muur en wat de buren er bevoegd aan hebben bevestigd geen nadeel toebrengt. De buren kunnen eisen dat deskundigen vooraf vaststellen hoe dat kan, behalve in een noodgeval. Bespreek het plan dus voordat de sloper komt. Meer in Burenrecht bij verbouwen.
Woon je in een appartement, lees dan eerst in de splitsingsakte en het reglement wat bij jouw appartement hoort en wat gemeenschappelijk is. De VvE beheert de gemeenschappelijke delen (artikel 5:126 BW). In je eigen appartement mag je zonder toestemming veranderen als dat geen nadeel geeft aan een ander gedeelte, maar je meldt het wel direct aan de VvE (artikel 5:119 BW). Het reglement kan dat anders regelen. Zie Verbouwen in een appartement.
Is de muur al weg zonder vergunning, dan mag de nieuwe situatie volgens het IPLO niet zomaar blijven: je hebt dan alsnog een omgevingsvergunning nodig (artikel 5.6 Omgevingswet). Hoe dat werkt, lees je in Vergunning achteraf aanvragen. Hoort de doorbraak bij een grotere verbouwing, lees dan ook Kelder bouwen of uitgraven, Balkon of dakterras maken en Isoleren en vergunning. Wil je eerst weten welke regels er verder op je adres gelden, kijk dan in de gratis check per adres.