Het hangt af van één lijn
Een aanbouw aan de zijkant mag soms zonder omgevingsvergunning. Het hangt ervan af of de plek naast je huis bij het achtererfgebied hoort. Alleen daar mag een aanbouw zonder vergunning, volgens de regels die sinds 2024 in het omgevingsplan van je gemeente staan (artikel 22.27 van de bruidsschat). IPLO schrijft het zo op:
Er mogen alleen in het achtererfgebied bijbehorende bouwwerken vergunningvrij worden gebouwd (artikel 22.27, onder a, bruidsschat omgevingsplan). Voor bijbehorende bouwwerken in het voorerfgebied is altijd een vergunning nodig.
Dat zijn de regels van de bruidsschat. Je gemeente mag ze in het omgevingsplan aanpassen, dus kijk altijd naar de regels voor jouw adres.
Hoort de plek bij het achtererfgebied, dan gelden dezelfde eisen als aan de achterkant. De aanbouw staat op de grond, blijft meer dan 1 meter van openbaar toegankelijk gebied, is niet hoger dan 5 meter en heeft geen dakterras of balkon. Daarnaast gelden de extra maten voor hoogte, gebruik en oppervlakte. Die staan uitgebreid in Uitbouw zonder vergunning.
Waar de lijn loopt
Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) legt het achtererfgebied vast met een lijn. Die loopt door het huis op 1 meter achter de voorkant, en van daaruit evenwijdig aan de straat of ander openbaar gebied dat aan het erf grenst. Het erf achter die lijn is achtererfgebied, het erf ervoor voorerfgebied.
Bij een twee-onder-een-kapwoning, een vrijstaand huis en een hoekwoning moet je volgens IPLO apart bepalen hoe het erf aan de zijkant ligt.
| Situatie | Erf aan de zijkant |
|---|---|
| Zijtuin grenst niet aan openbaar gebied | achtererfgebied vanaf 1 meter achter de voorkant van het huis, tot de perceelsgrens met de buren |
| Hoekwoning, tuin grenst niet aan openbaar gebied | de hele tuin vanaf 1 meter achter de voorkant is achtererfgebied |
| Hoekwoning, zijtuin grenst aan de straat of een ander openbaar gebied | de lijn loopt vanaf de zijgevel evenwijdig aan dat gebied; de strook tussen zijgevel en straat valt erbuiten |
| Tuin grenst aan een sloot | het achtererfgebied loopt door tot aan de sloot |
Het erf recht achter het huis, tussen het verlengde van de zijgevels, is volgens IPLO altijd achtererfgebied. Een erker of serre aan de voor- of zijgevel telt niet mee bij het bepalen van de voorkant. Meer over de lijn, met tekeningen, staat in Wat is het achtererfgebied?.
Openbaar toegankelijk gebied is onder meer een weg, plein, park, plantsoen of openbaar vaarwater. Een pad dat alleen bedoeld is om de percelen te bereiken voor langzaam verkeer, telt niet mee. Ook als de plek bij het achtererfgebied hoort, moet de aanbouw meer dan 1 meter van openbaar toegankelijk gebied blijven.
Hoe hoog en hoe groot
De bruidsschat werkt met een zone van 4 meter rond het oorspronkelijke huis (artikel 22.36). Die afstand meet je loodrecht vanaf het huis (artikel 22.24). Bij een aanbouw tegen de zijgevel ligt de zone dus naast de zijgevel. Twijfel je hoe dat bij jouw huis uitpakt, vraag het dan de gemeente.
| Onderdeel | Binnen 4 meter van het oorspronkelijke huis | Verder dan 4 meter |
|---|---|---|
| Hoogte | hooguit 5 meter, niet hoger dan het huis en niet meer dan 0,3 meter boven de vloer van de eerste verdieping | hooguit 3 meter, of hoger met een schuin dak volgens de regels |
| Gebruik | gelijk aan of ondergeschikt aan het huis | alleen ondergeschikt |
| Voorbeelden volgens IPLO | keuken, bijkeuken, slaapkamer, berging, garage, serre | berging, garage, plantenkas |
Alle bijbehorende bouwwerken samen mogen maar een deel van het bebouwingsgebied beslaan. Een aanbouw aan de zijkant telt daarbij net zo mee als een schuur in de achtertuin. De tabel met percentages staat in Uitbouw zonder vergunning.
Voor de technische kant is een aanbouw van één laag op de grond, niet hoger dan 5 meter en zonder dakterras, volgens artikel 2.25 Bbl vergunningvrij. Hij moet wel voldoen aan de technische regels van het Bbl.
Een garage of berging naast het huis
Een garage of berging tegen het huis hoort volgens IPLO niet bij het hoofdgebouw, ook niet als je hem vanuit huis in kunt. Het is een bijbehorend bouwwerk. Alleen als zo'n ruimte helemaal in het huis is opgenomen en bouwkundig niet te onderscheiden is, telt hij als deel van het huis.
Dat heeft twee gevolgen. De garage telt mee voor de maximale oppervlakte aan bijbehorende bouwwerken. En omdat een garage of berging volgens IPLO ondergeschikt gebruik is, mag hij ook verder dan 4 meter van het huis staan. Een carport met een dak is ook een bijbehorend bouwwerk, zie Carport bouwen: vergunning nodig?.
Bouwen tot aan de erfgrens
Een aanbouw aan de zijkant komt vaak dicht bij de grens met de buren. Volgens IPLO is bouwen op de erfgrens geen reden voor een vergunningplicht. Het omgevingsplan kan wel regels bevatten over bouwen op of bij de erfgrens, en daar moet je je dan aan houden.
Daarnaast geldt het burenrecht uit het Burgerlijk Wetboek. Binnen 2 meter van de grens mag je geen ramen, andere muuropeningen of balkons hebben met uitzicht op het erf van de buren, tenzij zij toestemming geven (artikel 5:50 BW). Lichtopeningen met vaste, ondoorzichtige ramen mogen wel (artikel 5:51 BW).
Het regenwater van je dak mag niet op het erf van de buren aflopen (artikel 5:52 BW). Let dus op de dakgoot en de afvoer. Weet je niet precies waar de erfgrens ligt, zoek dat dan eerst uit. Meer over afspraken met de buren lees je in Burenrecht bij verbouwen.
Wanneer je wel een vergunning nodig hebt
Komt de aanbouw in het voorerfgebied, dan heb je een vergunning nodig. Denk aan de zijtuin van een hoekwoning die aan de straat grenst, zie Bouwen in de voortuin. Dat geldt ook als de aanbouw binnen 1 meter van de straat, een stoep of ander openbaar toegankelijk gebied komt.
Ook bij een monument is een vergunning nodig: als het huis een monument is, of als de aanbouw bij een monument komt (artikelen 22.28 en 22.38). In een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht geldt de vrijstelling alleen voor een bouwwerk op het erf aan de achterkant dat niet ook bij het erf aan de zijkant hoort en niet naar openbaar gebied is gekeerd (artikel 22.28, derde lid). Een aanbouw aan de zijkant valt daar dus buiten.
Verder heb je een vergunning nodig als de aanbouw hoger of groter is dan artikel 22.36 toestaat en ook niet in de overige regels van het omgevingsplan past. Hetzelfde geldt voor een aanbouw met een dakterras of balkon, en als je gemeente de regels in het omgevingsplan strenger heeft gemaakt.
Vraag je een vergunning aan, dan toetst de gemeente het plan volgens de bruidsschat ook aan redelijke eisen van welstand, behalve in een welstandsvrij gebied (artikel 22.29). Je gemeente kan dat in het omgevingsplan anders regelen. Hoe je de aanvraag doet, staat in Vergunning voor een uitbouw aanvragen.
Eerst de lijn, dan de tekening
In de gratis check per adres zie je welke plannen op je adres gelden. Wil je in plaats van een dichte aanbouw een overkapping of serre, lees dan Serre, veranda of overkapping: vergunning nodig?.