Eerst de vraag of het moet
Je vraagt een omgevingsvergunning aan als je uitbouw niet past in de vrijstellingen en de overige regels van het omgevingsplan. Volgens de bruidsschat is dat bijvoorbeeld zo als de uitbouw aan de voorkant komt, of binnen 1 meter van de straat.
Ook de maat kan de doorslag geven. Wordt de uitbouw binnen 4 meter van het oorspronkelijke huis hoger dan 0,3 meter boven de vloer van de eerste verdieping, of beslaat hij samen met je schuur te veel van de tuin, dan heb je een vergunning nodig als de overige regels van het omgevingsplan dat ook niet toestaan.
Bij een monument geldt de vrijstelling volgens de bruidsschat niet, en in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht maar beperkt. Welke regels precies gelden, staat in Uitbouw zonder vergunning.
De aanvraag doe je in het Omgevingsloket. Volgens de Rijksoverheid geeft het loket zelf aan welke stukken je moet meesturen. Je kunt het formulier ook printen en per post naar de gemeente sturen.
Eén vergunning of twee
Bij bouwen kijkt de wet naar twee activiteiten: de ruimtelijke kant en de technische kant. Soms heb je voor allebei een vergunning nodig, soms voor één.
Past de uitbouw niet in de vrijstellingen en regels van het omgevingsplan, dan vraag je een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit aan. Is de uitbouw hoger dan 5 meter, of heeft hij een verblijfsgebied op de verdieping of een dakterras, dan heb je ook een omgevingsvergunning voor de technische bouwactiviteit nodig (artikel 2.25 van het Besluit bouwwerken leefomgeving, het Bbl).
Die technische vergunning heb je ook nodig als je elders in huis een draagmuur weghaalt. Meer daarover in Draagmuur doorbreken. Komt de uitbouw aan een rijksmonument, dan vraag je daarnaast een omgevingsvergunning voor een rijksmonumentenactiviteit aan (artikel 5.1 Omgevingswet).
Een gewone uitbouw van één laag, op de grond en zonder dakterras, is voor de technische kant meestal vergunningvrij. Je vraagt dan alleen de vergunning voor de omgevingsplanactiviteit aan. De uitbouw moet wel voldoen aan de technische regels van het Bbl.
Stap 1: doe de vergunningcheck
Begin met de vergunningcheck in het Omgevingsloket. Je vult je adres in, beantwoordt vragen over je plan en ziet daarna of je een vergunning nodig hebt. Heb je vragen over de uitkomst, stel ze dan aan de gemeente. Volgens IPLO kan alleen de gemeente een definitief antwoord geven.
Stap 2: lees de regels voor jouw adres
Kijk in het Omgevingsloket bij Regels op de kaart welke regels er op je perceel gelden. Let vooral op de regels over de plek, de hoogte en de oppervlakte van gebouwen. Het oude bestemmingsplan is sinds 2024 onderdeel van het omgevingsplan. Hoe je dat opzoekt, staat in Bestemmingsplan opzoeken per adres.
Zoek ook de welstandsnota van je gemeente op. Volgens IPLO kan het omgevingsplan bepalen dat de gemeente bij de vergunning beoordeelt of het uiterlijk voldoet aan redelijke eisen van welstand. In de bruidsschat staat die toets in artikel 22.29, behalve in gebieden die welstandsvrij zijn.
Past je plan niet in het omgevingsplan, dan vraag je een vergunning om af te wijken. Daarbij lever je gegevens waarmee de gemeente kan beoordelen of het plan past bij een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (artikel 7.207b, tweede lid, Omgevingsregeling). Zie Afwijken van het omgevingsplan.
Stap 3: overleg vooraf als je twijfelt
Veel vragen kun je vooraf aan de gemeente stellen, bijvoorbeeld over de hoogte, de welstand of de afstand tot de erfgrens. Dan weet je eerder of je plan kans maakt. Zie Vooroverleg met de gemeente.
In de aanvraag geef je ook aan of je de buren of anderen bij je plan hebt betrokken, en wat daar uitkwam (artikel 7.4 Omgevingsregeling). Wie vooraf met de buren praat, weet eerder of ze bezwaren hebben.
Stap 4: verzamel de stukken
Voor elke aanvraag geef je een beschrijving van het plan, het adres en de begrenzing van de locatie, en je telefoonnummer (artikel 7.3 Omgevingsregeling). Wat je verder aanlevert, hangt af van de vergunning die je aanvraagt.
Voor de omgevingsplanactiviteit lever je de gegevens die het omgevingsplan vraagt (artikel 7.207b Omgevingsregeling). Heeft je gemeente dat deel niet aangepast, dan staan ze in artikel 22.35 van de bruidsschat.
Heb je ook een technische vergunning nodig, dan vraagt de Omgevingsregeling meer. Denk aan gegevens over de constructie, daglicht, ventilatie, isolatie en de oppervlakte van de ruimten (artikelen 7.6 tot en met 7.11). Vergroot je een bestaand gebouw, dan laat je ook zien hoe de bestaande constructie is opgebouwd en welke materialen erin zitten.
Een deel van de uitgewerkte constructieberekeningen mag je later aanleveren, als je daarom vraagt. Het constructieprincipe en de hoofdlijn van de fundering lever je wel bij de aanvraag (artikel 7.16). Zie Wanneer heb je een constructieberekening nodig? en Welke tekeningen heb je nodig?.
Stap 5: dien de aanvraag in
Je dient de aanvraag in via het Omgevingsloket. Je mag alle activiteiten in één aanvraag zetten of ze los aanvragen (artikel 5.7 Omgevingswet). Over de kosten schrijft de Rijksoverheid:
De gemeente berekent kosten voor de vergunningsaanvraag. Verleent de gemeente de vergunning niet? Ook dan moet u mogelijk kosten betalen. De bedragen verschillen per gemeente en staan in de gemeentelijke legesverordening.
Mist er iets, dan kan de gemeente je vragen de aanvraag aan te vullen. Zolang die termijn loopt, staat de beslistermijn stil (artikel 4:15 van de Algemene wet bestuursrecht, de Awb).
Zo lang duurt het
Meestal geldt de reguliere procedure (artikel 16.62 Omgevingswet). Dan beslist de gemeente binnen 8 weken na ontvangst van de aanvraag, of binnen 12 weken als een ander bestuursorgaan moet instemmen. Zij mag die termijn één keer met hooguit 6 weken verlengen (artikel 16.64).
Voor sommige aanvragen geldt de uitgebreide procedure (artikel 16.65 Omgevingswet). Dan beslist de gemeente uiterlijk 6 maanden na ontvangst van de aanvraag (artikel 3:18 Awb). Bij een zeer ingewikkeld of omstreden plan mag zij die termijn één keer met hooguit 6 weken verlengen (artikel 16.66 Omgevingswet).
Beslist de gemeente niet op tijd, dan krijg je de vergunning niet vanzelf. Artikel 16.64 van de Omgevingswet sluit een vergunning van rechtswege uit. Meer in Hoe lang duurt een omgevingsvergunning?.
Na het besluit
De vergunning treedt in werking op de dag na de bekendmaking, of bij de uitgebreide procedure op de dag na de terinzagelegging (artikel 16.79 Omgevingswet). In sommige gevallen bepaalt de gemeente dat dit pas na 4 weken gebeurt.
Buren en anderen die belang hebben, kunnen binnen 6 weken bezwaar maken. Die termijn begint op de dag na de bekendmaking (artikelen 6:7 en 6:8 Awb). Na de uitgebreide procedure is er geen bezwaar, maar beroep bij de rechter, ook binnen 6 weken (artikelen 6:8 en 7:1 Awb).
Een bezwaar of beroep houdt de vergunning niet tegen (artikel 6:16 Awb). Na een bezwaar kijkt de gemeente opnieuw naar haar besluit. Geeft dat aanleiding, dan herroept zij de vergunning en neemt zij zo nodig een nieuw besluit (artikel 7:11 Awb). Zie Bezwaar maken tegen een omgevingsvergunning.
Heb je een vergunning voor de technische bouwactiviteit, dan informeer je de gemeente ten minste 2 werkdagen voor de start van het werk. Uiterlijk op de eerste werkdag na het einde meld je dat het werk klaar is (artikel 7.7 Bbl). Tijdens het werk moet de vergunning op de bouwplaats aanwezig zijn (artikel 7.8 Bbl).
Als de gemeente nee zegt
Lees in het besluit op welke regel de weigering steunt. Vaak kun je het plan aanpassen en opnieuw aanvragen, bijvoorbeeld met een lagere uitbouw. Je kunt ook bezwaar maken, of na de uitgebreide procedure in beroep gaan. Zie Omgevingsvergunning geweigerd.
Aanvragen in jouw gemeente
Voor veel gemeenten zie je bij de cijfers per gemeente hoeveel vergunningen voor een uitbouw er zijn aangevraagd. In de gratis check per adres zie je welke plannen op je adres gelden. Voor de gemeenten waarvan we de vergunningen volgen, zie je daar ook welke aanvragen er in de buurt waren.
Bouw je aan de zijkant, of gaat het om een serre of overkapping, lees dan ook Aanbouw aan de zijkant van je huis en Serre, veranda of overkapping.