Een lijn 1 meter achter de voorkant
Alles achter een denkbeeldige lijn, 1 m achter de voorkant van je huis, is achtererfgebied. Alles ervoor is voorerfgebied. Aan de zijkanten loopt de lijn door, evenwijdig aan de straat of het andere openbare gebied ernaast. De lijn mag daarbij niet opnieuw door het huis gaan en niet in het erf achter het huis komen.
De officiële definitie staat in bijlage I van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). IPLO geeft die tekst letterlijk weer. Het begin luidt:
Achtererfgebied: gebouwerf achter de lijn die het hoofdgebouw doorkruist op 1 m achter de voorkant en van daaruit evenwijdig loopt met het aangrenzend openbaar toegankelijk gebied, zonder het hoofdgebouw opnieuw te doorkruisen of in het gebouwerf achter het hoofdgebouw te komen (...)
Het voorerfgebied is volgens het Bbl het gebouwerf dat geen onderdeel is van het achtererfgebied. Dat is dus meer dan de voortuin: ook een zijtuin aan de straat kan erbij horen. Daarover gaat Bouwen in de voortuin: wat mag?.
Waar het achtererfgebied het verschil maakt
Het achtererfgebied bepaalt waar je zonder vergunning mag bouwen. Dat zie je op vier plekken in de regels.
De eerste is de aanbouw, uitbouw of het bijgebouw. Volgens de bruidsschat, de regels die het Rijk in 2024 aan elk omgevingsplan heeft toegevoegd, is een bijbehorend bouwwerk alleen vergunningvrij als het in het achtererfgebied ligt (artikel 22.27, onder a). Denk aan een uitbouw, tuinhuis of carport.
Voor een bijbehorend bouwwerk in het voorerfgebied is volgens IPLO een vergunning nodig. Je gemeente kan dat in het omgevingsplan anders regelen. Meer in Wat is een bijbehorend bouwwerk?.
Het achtererfgebied bepaalt ook hoeveel je mag bijbouwen. De totale oppervlakte van bijbehorende bouwwerken hangt af van het bebouwingsgebied, en het achtererfgebied is daar een onderdeel van. Dat staat verderop.
Daarnaast telt het achtererfgebied mee in twee landelijke regels uit het Bbl. Een nieuw kozijn, gevelpaneel of stucwerk aan een bijbehorend bouwwerk is landelijk vergunningvrij als die gevel in het achtererfgebied ligt (artikel 2.29, onder e, Bbl). Een schotelantenne is alleen landelijk vergunningvrij als hij achter het voorerfgebied staat en binnen de maten blijft (artikel 2.29, onder o, Bbl).
Voor een schutting of tuinmuur tussen 1 en 2 m hoog geldt een andere lijn. Die loopt volgens de bruidsschat langs de voorkant van het huis, en dus niet 1 m erachter (artikel 22.27, onder f, met artikel 2.1b van de Vangnetregeling Omgevingswet). Zie Schutting en erfafscheiding.
Zo leg je de lijn
IPLO raadt aan een plattegrond van je perceel te gebruiken, met daarop alle gebouwen. Begin bij het hoofdgebouw. Bij een woning is dat het huis met alle ruimten die erbij horen, zoals woonkamer, slaapkamers, keuken en bijkeuken.
Een tegen het huis gebouwde garage of berging hoort er volgens IPLO niet bij, ook als je die vanuit het huis kunt bereiken. Alleen als zo'n ruimte bouwkundig helemaal in het huis is opgenomen, telt hij mee.
Bepaal daarna de voorkant. Een erker, serre of andere ondergeschikte aanbouw aan de voor- of zijgevel telt volgens IPLO niet mee, een kelder ook niet. Teken dan een lijn door het huis, 1 m achter de voorkant.
Aan de zijkanten loopt de lijn door. Grenst de zijkant van je erf niet aan openbaar toegankelijk gebied, dan loopt die door tot de grens met het buurperceel. Grenst die zijkant wel aan openbaar gebied, dan loopt de lijn vanaf de zijgevel evenwijdig aan dat gebied.
Alles achter de lijn is achtererfgebied. Het erf tussen het verlengde van de zijgevels achter het huis is volgens IPLO altijd achtererfgebied.
Ga uit van het huis zoals het nu is, want volgens IPLO is de actuele omvang van het hoofdgebouw bepalend. Staan er meer gebouwen op het perceel die nodig zijn voor het toegestane gebruik, dan bepaalt het gebouw waarvan de voorkant het dichtst bij openbaar toegankelijk gebied ligt waar de lijn loopt. Dat geldt ook als het hoofdgebouw geen woning is, maar er wel een woning op het perceel staat.
Heeft een deel van een groot perceel in het omgevingsplan een andere functie, zoals natuur of landbouw, dan telt dat deel volgens IPLO niet als erf. Daar kun je dan niet vergunningvrij bouwen.
Tussenwoning, hoekhuis of vrijstaand
De tabel is gebaseerd op de definitie en de voorbeelden van IPLO.
| Situatie | Wat is achtererfgebied? |
|---|---|
| Tussenwoning | de achtertuin |
| Twee-onder-een-kap of vrijstaand, zijtuin grenst niet aan openbaar gebied | de achtertuin en de zijtuin vanaf 1 m achter de voorkant |
| Hoekhuis, tuin grenst niet aan openbaar gebied | de hele tuin vanaf 1 m achter de voorkant |
| Hoekhuis, zijtuin ligt aan een straat, stoep of park | het erf achter het huis; de lijn loopt vanaf de zijgevel evenwijdig aan dat openbare gebied |
| Tuin grenst aan een sloot | de tuin tot aan de sloot, want een sloot is geen openbaar toegankelijk gebied |
Bij een hoekhuis is het lastiger. Ligt de zijtuin aan openbaar toegankelijk gebied, dan loopt de lijn vanaf de zijgevel evenwijdig aan dat gebied. De strook tussen de zijgevel en de straat is dan voorerfgebied.
Loopt de straat schuin, dan kan een lijn evenwijdig aan de straat in het erf achter het huis terechtkomen. Dat mag niet. IPLO schrijft dat de lijn dan langs de zijgevel en in het verlengde daarvan naar achteren loopt.
Bij een twee-onder-een-kap of vrijstaand huis met een zijtuin die aan de tuin van de buren grenst en niet aan de straat, hoort de zijtuin vanaf 1 m achter de voorkant bij het achtererfgebied. Een carport of berging naast het huis staat dan in het achtererfgebied, als hij helemaal achter de lijn op 1 m achter de voorkant staat. Of hij ook vergunningvrij is, hangt af van de andere eisen. Zie Carport bouwen en Tuinhuis of schuur.
Achterpad, park of sloot
Ligt je achtertuin aan een park of openbaar pad, dan blijft die tuin achtererfgebied. Een vergunningvrij bijbehorend bouwwerk moet wel meer dan 1 m van dat openbare gebied blijven (artikel 22.27, onder a, bruidsschat).
Het bebouwingsgebied is iets anders
Het bebouwingsgebied is volgens de bruidsschat het achtererfgebied plus de grond onder het hoofdgebouw, maar zonder de grond onder het oorspronkelijk hoofdgebouw. In de praktijk is dat het achtererfgebied plus de grond onder aanbouwen die later aan het huis zijn gezet.
IPLO legt uit waarom: anders zou je na elke uitbouw opnieuw een deel van de tuin mogen volbouwen. Het oorspronkelijke huis, zoals het indertijd met vergunning is gebouwd, geldt als nulsituatie.
Hoeveel m² je in het bebouwingsgebied mag bebouwen, staat in Wat is een bijbehorend bouwwerk?. Wil je vooral weten of een aanbouw aan de achterkant mag, lees dan Uitbouw zonder vergunning.
Zo controleer je het bij je eigen huis
- Teken je perceel met het huis, de aanbouwen en de perceelgrenzen.
- Leg de lijn zoals hierboven beschreven en kleur het achtererfgebied in.
- Kijk in het omgevingsplan voor je adres via Regels op de kaart. Heeft je gemeente de bruidsschat vervangen door eigen regels, dan kunnen daar andere begrippen of maten in staan.
- Doe de Vergunningcheck in het Omgevingsloket. Volgens IPLO kun je daar zelf controleren of je een vergunning nodig hebt.
- Twijfel je over de voorkant of over wat openbaar gebied is, vraag het dan aan de gemeente. IPLO geeft daar zelf geen oordeel over.
In de gratis check per adres zie je welke plannen op je adres gelden. Het overzicht van alle regels voor bouwen zonder vergunning staat in Vergunningvrij bouwen.