Tot 1 meter mag het bijna overal
Een schutting, hek of tuinmuur van hooguit 1 meter hoog mag je zonder omgevingsvergunning bouwen. Dat geldt voor de voortuin, de zijtuin en de achtertuin. De regel staat in artikel 2.29, onder j, van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), en volgens IPLO gaat hij altijd voor op de regels van je gemeente. Alleen bij een monument en in een rijksbeschermd stadsgezicht is hij beperkt, zie verderop.
Het materiaal maakt niet uit. IPLO, het informatiepunt van de overheid voor de Omgevingswet, rekent tuinmuren en schuttingen van beton of hout tot de erfafscheidingen, en ook vlechtschermen en andere kant-en-klare schermen. Een heg of een rij coniferen telt niet mee, omdat je daarbij niet bouwt. Planten heeft dus geen vergunning nodig.
Voor alles tussen 1 en 2 meter is je gemeente aan zet. Boven de 2 meter heb je altijd papierwerk.
Tot 2 meter: vanaf de voorgevel naar achteren
Sinds 1 januari 2024 staat in elk omgevingsplan de bruidsschat: regels die het Rijk aan alle gemeenten heeft meegegeven, tot zij eigen regels maken. Volgens artikel 22.27, onder f, mag een erfafscheiding van 1 tot 2 meter zonder vergunning als er al een huis op het perceel staat en de afscheiding achter de lijn langs de voorkant van dat huis komt.
Die lijn loopt langs de voorgevel en van daaruit evenwijdig aan de straat, de stoep of ander openbaar gebied. Hij mag het huis niet doorkruisen en niet in de tuin achter het huis komen. Zo staat het in artikel 2.1b van de Vangnetregeling Omgevingswet, die de bruidsschat aanvult.
Bij een tussenwoning is het overzichtelijk. Tussen de achtertuinen mag 2 meter, in de voortuin 1 meter. Bij een twee-onder-een-kap of vrijstaand huis mag de hoge schutting ook in de zijtuin staan, vanaf de lijn van de voorgevel.
Let op het verschil met een schuur of carport. Voor die bouwwerken begint het vergunningvrije deel van de tuin pas 1 meter achter de voorkant van het huis. Hoe je die lijn trekt, staat in Wat is het achtererfgebied?.
Een schutting die aan deze eisen voldoet, mag volgens artikel 22.36 van de bruidsschat ook als het oude bestemmingsplan, sinds 2024 onderdeel van het omgevingsplan, een lagere hoogte noemt. Je gemeente kan de bruidsschat wel aanpassen. Kijk daarom altijd in het omgevingsplan voor je eigen adres.
Het hoekhuis: de zijstraat telt mee
Bij een hoekhuis grenst de tuin ook aan een zijstraat. De lijn loopt dan langs de zijgevel, evenwijdig aan die straat, en in het verlengde daarvan naar achteren. Zo tekent IPLO hem voor bijgebouwen bij een hoekhuis. Alleen de tuin recht achter het huis, tussen het verlengde van de zijgevels, ligt dan altijd achter de lijn. De strook tussen de zijgevel en de zijstraat kan daardoor vóór de lijn liggen.
Een schutting van 2 meter op de erfgrens langs de zijstraat kan dus buiten de vergunningvrije regel vallen, ook waar hij langs de achtertuin loopt. Daar mag zonder vergunning dan 1 meter. Meer over bouwen aan de straatkant lees je in Bouwen in de voortuin.
Hoger dan 2 meter: vergunning en bouwmelding
Wil je hoger dan 2 meter, dan heb je volgens de bruidsschat een omgevingsvergunning nodig voor het ruimtelijke deel. De gemeente toetst je plan dan aan het omgevingsplan en aan welstand. Hoe je aanvraagt, staat in Omgevingsvergunning aanvragen.
Voor het technische deel is boven de 2 meter volgens IPLO een bouwmelding nodig. Die doe je volgens artikel 2.18 Bbl minstens vier weken voor de start, met gegevens over de kwaliteitsborger. Zie Bouwmelding bij de gemeente.
Tot 2 meter is het technische deel overal vergunningvrij, waar de schutting ook staat (artikel 2.26 Bbl). Ook dan moet hij voldoen aan de technische regels van het Bbl, zoals de eisen aan de constructie.
Zo meet je de hoogte
Je meet de hoogte vanaf het afgewerkte terrein naast de schutting (artikel 2.23 Bbl, en voor de regel tot 2 meter artikel 22.24 van de bruidsschat). Staat hij op de erfgrens, dan meet je aan de kant waar de grond het hoogst ligt.
Ligt de tuin van de buren 30 centimeter hoger dan de jouwe, en staat de schutting op de erfgrens, dan meet je vanaf hun kant. Een schutting van 2 meter aan hun kant is aan jouw kant dan 2,30 meter, en dat kan zonder vergunning.
Een plaatselijke ophoging alleen aan de voet van de schutting telt niet als terrein. Zet je de schutting op een opgeworpen strook aarde die niet bij de rest van de tuin past, dan meet je vanaf de tuin ernaast.
Monument en beschermd stadsgezicht
Komt de schutting bij een rijks-, provinciaal of gemeentelijk monument, dan is een erfafscheiding tot 1 meter niet vergunningvrij (artikel 2.30, tweede lid, Bbl). Voor 1 tot 2 meter achter de voorgevel blijft de vrijstelling van de bruidsschat bij een monument gelden (artikel 22.28, tweede lid).
Artikel 22.36 geldt bij een monument niet (artikel 22.38). Zo'n schutting moet dus ook passen in de regels van het oude bestemmingsplan. IPLO spreekt van een inperking van het vergunningvrij bouwen. Vraag het bij een monument daarom altijd na bij de gemeente. Zie Monument verbouwen.
In een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht mag een erfafscheiding zonder vergunning alleen op het erf aan de achterkant van het huis. Dat erf mag dan niet ook bij het erf aan de zijkant horen en niet naar de straat of ander openbaar gebied gekeerd zijn (artikel 2.30, derde lid, Bbl en artikel 22.28, derde lid, bruidsschat). Ook daar geldt artikel 22.36 niet (artikel 22.38), dus een schutting van 1 tot 2 meter moet ook passen in het oude bestemmingsplan. Zie Beschermd stads- of dorpsgezicht.
Welstand: ook zonder vergunning is er een grens
Vergunningvrij betekent niet dat elk ontwerp mag. Ook bij de landelijke vrijstelling voor een schutting van 1 meter blijven volgens het Bbl de regels in het omgevingsplan over ernstige ontsiering gelden. In de bruidsschat staat dat het uiterlijk van een vergunningvrij bouwwerk niet in ernstige mate in strijd mag zijn met redelijke eisen van welstand (artikel 22.7). Dat heet een welstandsexces.
IPLO omschrijft een exces als een buitensporigheid in het uiterlijk die ook voor niet-deskundigen duidelijk is. De gemeente kan dan achteraf optreden en in een maatwerkvoorschrift vastleggen hoe je de schutting moet aanpassen. Had je gemeente vóór 2024 geen welstandsnota, dan kan dat volgens IPLO niet.
Wat als exces telt, staat in de welstandsnota. De Welstandsnota Delft 2025 noemt onder meer het afsluiten van een bouwwerk voor zijn omgeving, armoedig materiaalgebruik en felle of contrasterende kleuren. In een gebied dat de gemeente welstandsvrij heeft verklaard, geldt deze grens niet.
Heb je wel een vergunning nodig, bijvoorbeeld voor 1,80 meter in de voortuin, dan toetst de gemeente vooraf het uiterlijk en de plaatsing aan de welstandsnota (artikel 22.29 bruidsschat). De bruidsschat verwijst naar de nota die je gemeente onder de oude Woningwet had. Een nieuwere nota telt volgens IPLO pas als de gemeente ook haar omgevingsplan heeft aangepast.
Hoe zulke criteria eruitzien, laat Delft zien. Een erfafscheiding in de voortuin, of aan een achtertuin die naar de straat is gekeerd, mag daar hooguit 2 meter hoog zijn en moet boven 1 meter voor minstens 85 procent open zijn.
Die eis geldt in Delft alleen in gebieden met het bijzondere of globale welstandsniveau, en afwijken kan na een positief advies van de Adviescommissie voor Omgevingskwaliteit. Andere gemeenten hebben eigen criteria. Hoe je die vindt, staat in Welstandsnota: zo lees je hem. Wat welstand verder inhoudt, lees je in Welstand.
De buren: eigendom, kosten en de heg
Een schutting die precies op de erfgrens staat, is van beide buren. Een vrijstaande muur, een hek of een heg waar de grens in de lengte onderdoor loopt, is volgens artikel 5:62 BW gemeenschappelijk eigendom. Volgens IPLO zijn de buren dan samen verantwoordelijk voor het onderhoud en de kosten.
In een aaneengebouwd deel van een gemeente kun je de buurman ook laten meebetalen aan een nieuwe afscheiding. Dat recht staat in het Burgerlijk Wetboek:
Ieder der eigenaars van aangrenzende erven in een aaneengebouwd gedeelte van een gemeente kan te allen tijde vorderen dat de andere eigenaar ertoe meewerkt, dat op de grens van de erven een scheidsmuur van twee meter hoogte wordt opgericht, voor zover een verordening of een plaatselijke gewoonte de wijze of de hoogte der afscheiding niet anders regelt. De eigenaars dragen in de kosten van de afscheiding voor gelijke delen bij.
Dat geldt niet als een van de erven een openbare weg of openbaar water is. Het burenrecht regelt wie meewerkt en meebetaalt. Of je een vergunning nodig hebt, blijft een zaak van het Bbl en het omgevingsplan.
Kies je voor een heg, dan moet die volgens artikel 5:42 BW minstens een halve meter van de erfgrens staan, en een boom 2 meter. Een kleinere afstand mag met toestemming van de buren, of als een verordening of plaatselijke gewoonte dat toelaat. Tegen een heg die niet hoger reikt dan de scheidsmuur, kan de buurman zich niet verzetten. Meer in Burenrecht bij verbouwen.
Twijfel je, bel dan de gemeente: alleen die geeft een definitief antwoord. In de gratis check per adres zie je welke plannen op je adres gelden. Zet je ook een schuur of overkapping neer, lees dan Tuinhuis of schuur en Carport bouwen. Voor een woning voor een zorgbehoevende ouder in de tuin staan de regels in Mantelzorgwoning plaatsen.