Achter in de tuin mag het vaak zonder vergunning
Een tuinhuis, schuur of berging in de achtertuin heeft vaak geen omgevingsvergunning nodig. Voor de wet is het een bijbehorend bouwwerk: een gebouw met een dak dat bij je huis hoort. IPLO, het informatiepunt van de overheid voor de Omgevingswet, noemt het tuinhuis, de kapschuur en de fietsenberging uitdrukkelijk als voorbeeld.
Sinds 1 januari 2024 kijk je naar twee dingen: het technische en het ruimtelijke deel. Technisch is een schuur vergunningvrij als hij op de grond staat, niet hoger is dan 5 meter, geen balkon of dakterras heeft en je niet op een verdieping verblijft (artikel 2.25 Bbl).
Het ruimtelijke deel staat in het omgevingsplan van je gemeente. Daarin staat sinds 2024 de bruidsschat: regels die het Rijk aan alle gemeenten heeft meegegeven. Volgens artikel 22.27, onder a, moet een vergunningvrije schuur in het achtererfgebied staan, meer dan 1 meter van openbaar toegankelijk gebied.
Artikel 22.36 noemt daarbij maten voor hoogte, gebruik en oppervlakte. Blijft de schuur daarbinnen, dan mag hij volgens IPLO ook als het oude bestemmingsplan iets anders zegt. Gaat hij erboven, dan heb je alleen geen vergunning nodig als hij past in de overige regels van het omgevingsplan, zoals de bouwregels uit dat oude bestemmingsplan.
Je gemeente kan al die regels aanpassen. Wat hieronder staat, is de landelijke basis. Het volledige verhaal over bijgebouwen staat in Wat is een bijbehorend bouwwerk?.
Waar in de tuin
Het achtererfgebied begint op een lijn 1 meter achter de voorkant van je huis. Bij een tussenwoning is de hele achtertuin achtererfgebied. Bij een hoekhuis of vrijstaand huis ligt het ingewikkelder, zie Wat is het achtererfgebied?. Voor een schuur in de voortuin heb je volgens IPLO altijd een vergunning nodig.
Verder moet de schuur meer dan 1 meter van openbaar toegankelijk gebied staan: een weg of stoep, een plein, park of plantsoen, of openbaar vaarwater. Een achterpad dat alleen bedoeld is om lopend of met de fiets bij de tuinen te komen, telt volgens bijlage I van het Bbl niet als openbaar toegankelijk gebied. Een sloot ook niet, schrijft IPLO.
Een berging pal tegen het achterpad kan dus vergunningvrij zijn, als hij aan de andere eisen voldoet. Grenst je tuin aan een stoep of straat, dan blijf je er meer dan 1 meter vandaan.
Hoe hoog mag een tuinhuis zijn
De hoogte hangt af van de afstand tot het oorspronkelijke huis: het huis zoals het ooit met vergunning is gebouwd, zonder latere aanbouwen. De 4 meter is geen maximale diepte, maar de grens tussen twee sets regels. De tabel geeft de maten uit artikel 22.36.
| Waar staat het tuinhuis | Maximale hoogte volgens artikel 22.36 |
|---|---|
| Binnen 4 m van het oorspronkelijke huis | de laagste van: 5 m, 0,3 m boven de vloer van de eerste verdieping, de hoogte van het huis |
| Verder dan 4 m, plat dak | 3 m |
| Verder dan 4 m, schuin dak | dakvoet hooguit 3 m, nok hooguit 5 m en hooguit 3 m plus 0,47 keer de afstand van de nok tot de perceelsgrens |
Hoger dan 3 meter kan volgens dat artikel alleen met een dak van twee of meer schuine vlakken, elk met een helling van hooguit 55 graden. Een lessenaarsdak, met één schuin vlak, valt boven de 3 meter dus buiten deze regel. Dan beslissen de overige regels van het omgevingsplan.
Een rekenvoorbeeld. Ligt de nok van een tuinhuis met zadeldak 2 meter van de erfgrens, dan mag die nok 3 meter plus 0,94 meter hoog zijn: 3,94 meter. Ligt de nok 4 meter van de grens, dan kom je uit op 4,88 meter.
Hoeveel vierkante meter je mag bouwen
Een tuin mag niet helemaal vol. Volgens artikel 22.36 mogen alle bijgebouwen samen, dus ook een aanbouw, overkapping of carport, niet meer beslaan dan een deel van het bebouwingsgebied. Dat is het achtererfgebied plus de grond onder latere aanbouwen, maar niet de grond onder het oorspronkelijke huis.
Is het bebouwingsgebied 100 m² of kleiner, dan mag de helft bebouwd zijn. Tussen 100 en 300 m² is het 50 m² plus 20 procent van het deel boven de 100 m². Daarboven is het 90 m² plus 10 procent van het deel boven de 300 m², met een maximum van 150 m².
Daarna trek je af wat er al staat. Heeft een tussenwoning een uitbouw van 12 m² met daarachter nog 60 m² tuin, dan is het bebouwingsgebied 72 m². De helft daarvan is 36 m². Na aftrek van de uitbouw blijft 24 m² over voor een schuur.
Slapen of wonen in het tuinhuis
Hoe je het tuinhuis mag gebruiken, hangt ook af van die 4 meter. Dichtbij het oorspronkelijke huis mag het gebruik gelijk zijn aan dat van het huis, zoals een keuken of slaapkamer. Verder weg moet het gebruik ondergeschikt zijn. IPLO is daar concreet over:
Dat betekent dat bij een woning er bijvoorbeeld alleen sprake mag zijn van een berging, garage of plantenkas.
Ligt één ruimte zonder tussenmuur deels binnen en deels buiten de 4 meter, dan moet je de hele ruimte ondergeschikt gebruiken (artikel 22.37 bruidsschat).
Een losse woning van het tuinhuis maken, voor verhuur of voor een kind dat op zichzelf gaat, kan met deze regels niet. Een bijgebouw mag volgens IPLO geen zelfstandige woonruimte zijn, en bij vergunningvrij bouwen blijft het aantal woningen gelijk (artikel 22.23, tweede lid, bruidsschat). De enige uitzondering is huisvesting in verband met mantelzorg. Die regels staan in Mantelzorgwoning plaatsen.
De buren en de erfgrens
Bouwen op de erfgrens maakt een schuur volgens IPLO niet vergunningplichtig. Het omgevingsplan kan wel regels hebben over bouwen bij de erfgrens.
Het burenrecht geldt altijd. Het dak moet zo zijn gemaakt dat het regenwater niet op het erf van de buren afloopt (artikel 5:52 BW). Een raam dat binnen 2 meter van de erfgrens uitkijkt op de tuin van de buren, mag alleen met hun toestemming (artikel 5:50 BW). Een lichtopening met vast, ondoorzichtig glas mag wel (artikel 5:51 BW). Meer in Burenrecht bij verbouwen.
Komt er een schutting naast de schuur, dan gelden daarvoor eigen hoogtes. Zie Schutting en erfafscheiding.
Welstand: geen toets vooraf, wel een grens
Een vergunningvrij tuinhuis gaat vooraf niet langs welstand. Er is wel een ondergrens. Volgens artikel 22.7 van de bruidsschat mag het uiterlijk niet in ernstige mate in strijd zijn met redelijke eisen van welstand, beoordeeld volgens de criteria van de welstandsnota. IPLO noemt dat een welstandsexces: een buitensporigheid in het uiterlijk die ook voor niet-deskundigen duidelijk is.
Bij zo'n exces kan de gemeente achteraf optreden. Volgens IPLO legt ze dan in een maatwerkvoorschrift vast wat je moet aanpassen. In een gebied dat de gemeente welstandsvrij heeft verklaard, geldt die grens niet. Had je gemeente vóór 2024 geen welstandsnota, dan kan ze volgens IPLO met artikel 22.7 helemaal niet optreden.
Heb je wel een vergunning nodig, bijvoorbeeld omdat het tuinhuis in de voortuin komt of hoger wordt dan 5 meter, dan toetst de gemeente vooraf het uiterlijk en de plaatsing aan de welstandsnota (artikel 22.29 bruidsschat). Ze mag de vergunning ook verlenen als het ontwerp daar niet aan voldoet (artikel 22.29, tweede lid). De bruidsschat verwijst naar de nota die je gemeente onder de oude Woningwet had. Een nieuwere nota telt volgens IPLO pas als de gemeente ook haar omgevingsplan heeft aangepast.
Bij de aanvraag horen tekeningen van alle gevels, kleurenfoto's van de bestaande situatie en een opgave van materialen en kleuren (artikel 22.35, onder i). Zie Welstand en Welstandsnota: zo lees je hem.
Wanneer de vrijstelling niet geldt
Bij een rijks-, provinciaal of gemeentelijk monument gelden de vrijstellingen voor bijgebouwen niet (artikelen 22.28 en 22.38 bruidsschat). Zie Monument verbouwen.
In een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht mag zonder vergunning alleen een schuur op het erf aan de achterkant van het huis, dat niet aan de zijkant doorloopt en niet naar openbaar gebied is gekeerd (artikel 22.28, derde lid). Artikel 22.36 geldt daar niet (artikel 22.38), dus de schuur moet ook passen in de regels van het oude bestemmingsplan. Zie Beschermd stads- of dorpsgezicht.
Staan er in het omgevingsplan regels over archeologisch onderzoek, dan is een bijgebouw van 50 m² of meer meestal niet vergunningvrij (artikel 22.28, vierde lid). Ook in een veiligheidszone rond een munitieopslag of in de onderhoudsstrook van een buisleiding geldt de extra ruimte van artikel 22.36 niet (artikel 22.39). En is je huis zelf ooit zonder de vereiste vergunning gebouwd, dan vervalt de vrijstelling helemaal (artikel 22.23).
Komt de uitkomst niet overeen met wat je wilt bouwen, of twijfel je, bel dan de gemeente. Welke plannen op je adres gelden, zie je in de gratis check per adres. Bouw je een open overkapping voor de auto, lees dan Carport bouwen.