De landelijke lijst gaat voor
Wat in artikel 2.29 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) staat, mag je zonder omgevingsvergunning bouwen. Denk aan gewoon onderhoud, een dakkapel aan de achterkant, zonnepanelen op het dak en een erfafscheiding van hooguit 1 m. Die lijst geldt in heel Nederland en gaat voor op de regels van je gemeente.
Voor andere bouwwerken bepaalt het omgevingsplan van je gemeente of je een vergunning nodig hebt. Daar staan sinds 2024 ook de regels van de bruidsschat in. Die maken bijvoorbeeld een aanbouw, tuinhuis of carport in de achtertuin vergunningvrij, als die aan een aantal maten voldoet. Je gemeente kan die regels ruimer of strenger maken, dus kijk altijd in het omgevingsplan voor je eigen adres.
Daarnaast is er een technische toets. Ook die moet in orde zijn voordat je zonder vergunning mag bouwen.
Twee toetsen sinds de Omgevingswet
Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. Bouwen bestaat volgens IPLO sindsdien uit twee activiteiten, die je elk apart bekijkt.
De technische bouwactiviteit gaat over veiligheid, constructie en bouwkwaliteit. Die regels maakt het Rijk. De artikelen 2.25 en 2.26 Bbl zeggen voor welke bouwwerken een vergunning nodig is. Artikel 2.27 Bbl noemt de uitzonderingen, zoals een dakkapel of zonnepanelen.
De omgevingsplanactiviteit gaat over de plek, de maat en het gebruik van een bouwwerk. Hier gelden twee lagen. De landelijke lijst in artikel 2.29 Bbl komt van het Rijk, en de gemeente kan die niet strenger maken. Daarnaast gelden de lokale regels in het omgevingsplan, waarin ook de bruidsschat staat. Over die regels beslist de gemeente.
Onder de oude wet, de Wabo, stond de lijst met vergunningvrije bouwwerken in bijlage II van het Besluit omgevingsrecht (Bor). Volgens IPLO staat die nu deels in artikel 2.29 Bbl en deels in de bruidsschat. Wat vergunningvrij is, komt volgens IPLO in grote lijnen overeen met wat vóór 2024 vrij was.
Dit staat op de landelijke lijst
Dit zijn de belangrijkste onderdelen van artikel 2.29 Bbl voor een woning. Het bouwwerk moet aan alle genoemde eisen voldoen.
| Bouwwerk | Voorwaarde volgens artikel 2.29 Bbl |
|---|---|
| Gewoon onderhoud | detaillering, profilering en vormgeving veranderen niet |
| Dakkapel | in het achterdakvlak of in een zijdakvlak dat niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd, en aan vijf eisen, zoals een plat dak en hooguit 1,75 m hoog |
| Dakraam, daklicht of lichtstraat | meer dan 0,5 m van de randen van het dak; in het achterdakvlak, een zijdakvlak dat niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd of een plat dak steekt de constructie hooguit 0,6 m uit, in een ander dakvlak niet |
| Zonnepanelen of zonnecollector op een dak | op een schuin dak binnen het dakvlak, in of direct op het dakvlak en met dezelfde helling; op een plat dak minstens zo ver van de rand als het paneel hoog is; een losse omvormer of opslagvat staat binnen |
| Kozijn, gevelpaneel, isolatieplaat, boeideel of stucwerk | aan de achtergevel of een zijgevel die niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd, of aan een bijbehorend bouwwerk in het achtererfgebied |
| Zonwering of rolluik | aan of in een gebouw; extra eisen gelden alleen voor een rolhek, luik of rolluik in de voorgevel, of een zijgevel aan openbaar gebied, van een ander gebouw dan een woning |
| Erf- of perceelafscheiding | niet hoger dan 1 m |
| Tuinmeubilair | niet hoger dan 2,5 m |
| Sport- of speeltoestel voor alleen particulier gebruik | niet hoger dan 2,5 m en alleen werkend op zwaartekracht of spierkracht |
| Vlaggenmast | niet hoger dan 6 m en hooguit één per gebouwerf |
| Schotelantenne | achter het voorerfgebied, doorsnede hooguit 2 m en niet hoger dan 3 m |
| Ander klein bouwwerk in voor- of achtererfgebied | niet hoger dan 1 m en niet groter dan 2 m² |
Verder staan in artikel 2.29 onder meer een afscheiding tussen balkons, een constructie om een hoogteverschil in het terrein van hooguit 1 m te overbruggen, en een steiger of bouwkeet tijdens de bouw. De precieze maten voor een dakkapel staan in Dakkapel zonder vergunning.
Volgens IPLO mogen de bouwwerken uit artikel 2.29 direct gebouwd worden, ook als ze in strijd zijn met het omgevingsplan. Alleen waar artikel 2.30 Bbl ze uitsluit, bij monumenten en in rijksbeschermde gezichten, ligt dat anders. Dat staat verderop.
Eén ding blijft wel gelden. Heeft het omgevingsplan regels over ernstige ontsiering van het uiterlijk, dan kan de gemeente achteraf ingrijpen. IPLO noemt dat repressief welstandstoezicht. Meer daarover in Welstand.
Aanbouw, schutting en vijver: de bruidsschat
Bij de start van de Omgevingswet heeft het Rijk aan het omgevingsplan van elke gemeente regels toegevoegd: de bruidsschat. Daarin staat een vergunningplicht voor bouwen, met uitzonderingen. Voor een woning zijn drie uitzonderingen het belangrijkst.
De eerste is een bijbehorend bouwwerk in het achtererfgebied, zoals een aanbouw, uitbouw, tuinhuis of carport. Het moet onder meer op de grond staan, meer dan 1 m van openbaar toegankelijk gebied blijven, niet hoger zijn dan 5 m en geen balkon of dakterras hebben. Daarnaast gelden regels voor de hoogte en de totale oppervlakte. Alles staat in Wat is een bijbehorend bouwwerk?.
De tweede is een erf- of perceelafscheiding hoger dan 1 m tot 2 m, op een perceel waar al een hoofdgebouw staat, zoals je huis, en achter de lijn langs de voorkant daarvan (artikel 22.27, onder f, bruidsschat). Zie Schutting en erfafscheiding. De derde is een zwembad, bubbelbad of vijver bij een woning, als er geen overkapping op zit (artikel 22.27, onder e).
Tussen die uitzonderingen zit een verschil. Voor de gevallen in artikel 22.27 heb je geen vergunning nodig, maar het bouwwerk moet wel passen in de overige regels van het omgevingsplan.
De aanbouw en de erfafscheiding staan ook in artikel 22.36, met extra eisen voor de aanbouw. Volgens IPLO zijn die van rechtswege in overeenstemming met het omgevingsplan. Ze mogen dus ook als ze in strijd zijn met het oude bestemmingsplan, dat sinds 2024 onderdeel is van het omgevingsplan.
De gemeente kan de regels van de bruidsschat wijzigen, schrijft IPLO. De landelijke lijst uit artikel 2.29 Bbl kan ze niet inperken. Hoe dat werkt, lees je in De bruidsschat in het omgevingsplan.
Hier vervalt de vrijstelling
In een paar situaties heb je toch een vergunning nodig, ook als de maten kloppen. Dat geldt voor werk in, aan, op of bij een bouwwerk dat is gebouwd of wordt gebruikt zonder de vereiste vergunning (artikel 2.22 Bbl en artikel 22.23 bruidsschat). Zie Gebouwd zonder vergunning.
Een extra woning maken kan ook niet op deze manier. Bij vergunningvrij bouwen blijft het aantal woningen gelijk, behalve bij huisvesting voor mantelzorg. Zie Mantelzorgwoning plaatsen.
Ook externe veiligheid telt mee. Ligt je huis bijvoorbeeld in een veiligheidszone rond een munitieopslag of in een belemmeringenstrook van een buisleiding, dan geldt de regel voor bijbehorende bouwwerken uit artikel 22.36 van de bruidsschat niet (artikel 22.39).
Staan in het omgevingsplan voor je locatie regels over archeologisch onderzoek, dan is een aanbouw of bijgebouw van 50 m² of meer volgens de bruidsschat meestal niet vergunningvrij (artikel 22.28, vierde lid). Vraag het na bij de gemeente.
Monument of beschermd gezicht: minder vrij
In, aan of op een rijks-, provinciaal of gemeentelijk monument is van artikel 2.29 alleen gewoon onderhoud vrij (artikel 2.30 Bbl). Bij een monument blijft een deel van de lijst gelden, maar bijvoorbeeld een erfafscheiding, zonnepanelen en een nieuw kozijn niet. De regels voor aanbouwen uit artikel 22.27, onder a, en artikel 22.36 van de bruidsschat gelden niet in, aan, op of bij een monument (artikelen 22.28 en 22.38). Zie Monument verbouwen.
In een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht is gewoon onderhoud volgens artikel 2.30 Bbl alleen vrij als ook kleur en materiaal gelijk blijven. De rest van artikel 2.29 geldt daar alleen voor wat binnen gebeurt, aan een achtergevel of achterdakvlak dat niet naar openbaar gebied kijkt, of op het erf aan de achterkant van het huis. Dat erf mag dan niet ook bij het erf aan de zijkant horen en niet naar openbaar gebied zijn gekeerd.
In zo'n gezicht geldt artikel 22.36 van de bruidsschat helemaal niet. Zie Beschermd stads- of dorpsgezicht.
Ook zonder vergunning gelden regels
Vergunningvrij betekent niet dat er geen regels zijn. De Rijksoverheid noemt er twee: het bouwwerk moet voldoen aan de technische regels van het Bbl, en aan het burenrecht uit het Burgerlijk Wetboek.
Bij de technische regels gaat het om eisen voor bijvoorbeeld constructie, veiligheid en gezondheid. Bij een groter bouwwerk kan voor het technische deel een vergunning of een bouwmelding nodig zijn, ook als het ruimtelijk vrij is. Zie Bouwmelding bij de gemeente.
Het burenrecht gaat onder meer over ramen. Volgens artikel 5:50 BW mag je binnen 2 m van de erfgrens geen raam, balkon of soortgelijk werk hebben dat uitzicht geeft op het erf van de buren, tenzij zij toestemming geven. Lees meer in Burenrecht bij verbouwen.
Bezwaar maken tegen vergunningvrij bouwen kunnen de buren niet, schrijft de Rijksoverheid. Ze kunnen de gemeente wel vragen om te controleren of je aan de regels voldoet.
Woon je in een appartement, kijk dan in de splitsingsakte en het reglement wat je zelf mag. Het reglement kan regels hebben over het gebruik en onderhoud, ook van je eigen appartement (artikel 5:112 BW). Huur je, overleg dan eerst met de verhuurder. Zie Verbouwen in een appartement en Verbouwen als huurder.
De gemeente heeft het laatste woord
Twijfel je, vraag het dan aan de gemeente. Volgens IPLO kan alleen de gemeente een definitief antwoord geven.
In de gratis check per adres zie je welke plannen op je adres gelden. Bewaar daarna de tekening, de maten en een paar foto's van wat je bouwt. Dan kun je later laten zien dat het binnen de regels viel, bijvoorbeeld als je het huis verkoopt.